ΧΡΥΣΗ ΨΑΘΟΥΡΑ (11/07/26 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΓΝΗΣΙΑ)
Είμαι Μάγνητας.
Κατοικώ στην Ζέα. Τα καλοκαίρια μου τα ξοδεύω στη Σκιάθο. Υπάρχει αγάπη και βαθύ δέσιμο με τον τόπο, σαν μια παλιά μελωδία που δεν ξεχνιέται. Μα ο χαρακτήρας του νησιού άλλαξε. Ο μαζικός τουρισμός σαρώνει τα πάντα, σαν κύμα που δεν σέβεται τίποτα στο πέρασμά του.
Η «Σκιάθος των ποιητών» έγινε η «Βασίλισσα της ηχορύπανσης». Η πνευματική της βάση ξεριζώθηκε, σαν δέντρο που το σήκωσε ο άνεμος του εύκολου χρήματος. Στη θέση της φύτρωσαν αριθμοί, στατιστικές, μια νοοτροπία που μετράει μόνο εισπράξεις και όχι αναπνοές. Γι’ αυτό, όταν βρίσκω την κατάλληλη παρέα, δραπετεύω στα ερημονήσια εκεί όπου η θάλασσα θυμάται ακόμη. Εκεί συναντώ την ενέργεια των Σποράδων που αγαπώ. Εκεί το παρελθόν δεν είναι σκιά, αλλά συνοδοιπόρος. Εκεί ζω το σήμερα με χαρά και ηρεμία, έτοιμος για ένα φωτεινό αύριο, απλό, καθαρό, ανθρώπινο.
Η Αλόννησος περιβάλλεται από ένα πλήθος μικρών νησιών που σχηματίζουν ένα αρχιπέλαγος. Τα λέμε «ερημόνησα», όχι γιατί είναι άδεια, αλλά γιατί κάποτε ήταν γεμάτα ζωή. Κάτω από τα νερά τους κοιμούνται οικισμοί της προϊστορίας, καταποντισμένοι όταν η θάλασσα ανέβηκε και πήρε πίσω ό,τι της ανήκε. Η Ψαθούρα, στο βόρειο άκρο των Σποράδων, κατοικήθηκε όταν η θάλασσα ήταν χαμηλότερη. Νεολιθική ή Πρώιμη Εποχή του Χαλκού. Ήταν σταθμός ναυτικών, σημείο προσανατολισμού, και τόπος λατρείας — όπως τόσα μικρά νησιά του Αιγαίου που έγιναν ιερά κορυφής, φρυκτωρίες, μυστικοί χώροι τελετών.
Η Ψαθούρα εντάσσεται οργανικά στο δίκτυο του “πολιτισμού Γιούρων – Κυρά Παναγιάς” που έχει επιβεβαιωμένη μεσολιθική και νεολιθική δραστηριότητα. Το Σπήλαιο του Κύκλωπα στα Γιούρα, ανασκαμμένο από τον Αδ. Σάμψων, αποκάλυψε εποχική εγκατάσταση από το 6445 έως το 6375 π.Χ. Στα όστρακα που ανακαλύφθηκαν, υπάρχουν εγχάρακτες γραμμές που σχηματίζουν γράμματα, εικάζεται δε ότι μοιάζουν με τα γράμματα του Ελληνικού αλφαβήτου, ανατρέποντας πλήρως τις μέχρι σήμερα ανυπόστατες εικασίες περί Φοινικικού αλφαβήτου. Δεν πάω συχνά στα ερημόνησα.
Ταξιδεύουμε με μικρά πλοιάρια, κατά παρέες, και μένουμε δυο–τρεις μέρες. Τσίπουρα, ψάρεμα, κιθάρες και κουβέντες. Η Ψαθούρα είναι ένα από τα πιο μυστηριώδη νησιά του Αιγαίου. Μια ψάθα απλωμένη στη μέση του Αιγαίου. Διάμετρος δύο χιλιομέτρων, επίπεδη, με υψόμετρο μόλις δεκαεπτά μέτρων. Τα νερά απλώνονται ρηχά, αβαθή για εκατοντάδες μέτρα σαν να θέλουν να σε καλοδεχτούν. Γύρω της, δεκαέξι βράχοι και βραχονησίδες σαν φρουροί. Το 1895 χτίστηκε ο φάρος της, ύψους 25 μέτρων, με σταθερό φως 18 μιλίων. Ένας από τους μεγαλύτερους στο Αιγαίο. Χτισμένος από Σκοπελίτες πετράδες και Γάλλους μηχανικούς. Δίπλα του, το σπίτι των φαροφυλάκων. Πάντα με γοήτευαν οι φάροι. Μικρός ονειρευόμουν να ζήσω σε έναν. Μα η Μουσική με διάλεξε και με έκανε μουσικό• Με έλκει το ταξίδι κι όχι ο προορισμός.
Στη βόρεια πλευρά του νησιού υπάρχουν ερείπια που κάποιοι χαρακτήρισαν «αρχαία οχυρά». Τι να προστάτευαν; Ίσως παρατηρητήρια ναυσιπλοΐας, ίσως φυλάκια, ίσως λατρευτικοί χώροι. Στη νότια και δυτική πλευρά υπάρχουν λείψανα κατοίκησης από τη Νεολιθική περίοδο έως τα Ιστορικά χρόνια. Μια χαμένη πολιτεία, βυθισμένη στη σιωπή, που δεν μιλά, αλλά ακούγεται. Συχνά προσπαθώ να αφουγκραστώ τους κρυμμένους ήχους της. Τις φωνές των ανθρώπων που πέρασαν από εδώ. Την μουσική τους. Τα τραγούδια τους. Πού πάει η μουσική όταν σβήνει; Ξέρει κάποιος, ίσως, που κρύβεται; Πιστεύω πως σε τόπους σαν κι αυτόν επιστρέφει, αν της το ζητήσεις με σεβασμό. Στη Σκιάθο, αντίθετα, η μουσική θεωρείται αμάρτημα. Πνίγεται. Η νεοταξική αισθητική προτιμά τον κακόγουστο παλμό της εύκολης διασκέδασης.
Στις Σποράδες θα μπορούσε να ανθίσει ο πολιτισμικός τουρισμός, η πρωτογενής τοπική δημιουργία, οι ήπιες μορφές ανάπτυξης. Να βρουν οι νέοι επαγγελματικές δυνατότητες χωρίς να θυσιάσουν την ψυχή τους. Να ξαναγνωρίσουν τον λαϊκό πολιτισμό, το μέτρο, την αρμονία, τον σεβασμό στη φύση και στον άνθρωπο.
Ο Κ. Μαυρίκης, στο βιβλίο Άνω Μαγνήτων Νήσοι, υποστηρίζει ότι η Ψαθούρα ταυτίζεται με την αρχαία Χρυσή. Η άποψη δεν είναι η επικρατούσα, αλλά είναι θεμιτή και γεωγραφικά συνεπής — ιδιαίτερα αν θεωρήσουμε ότι ο Νηών Κατάλογος του Ομήρου περιγράφει βόρειες θαλάσσιες διαδρομές. Στη νότια πλευρά, σε βάθος 10–17 μέτρων, Καλύμνιοι δύτες είχαν δει ερείπια πόλης. Ακόμη και σήμερα διακρίνονται. Αν επιβεβαιωθεί η ύπαρξη οικισμού, η ταύτιση θα αποκτήσει μεγαλύτερη βαρύτητα. Ο ίδιος αναφέρει και την ύπαρξη βωμού της Αθηνάς στη Χρυσή (Ψαθούρα). Σε σχολιαστικά κείμενα και αρχαία αποσπάσματα εμφανίζεται η παράδοση ότι ο Ιάσονας, περνώντας από το νησί, ίδρυσε βωμό προς τιμήν της θεάς — ίσως και η αιτία του επωνύμου «Χρυσή». Η Ψαθούρα, ως τελευταία νησιωτική «γέφυρα» προς την αρχαία Ιωλκό, βρίσκεται πράγματι πάνω στην πορεία των Αργοναυτών. Αρχαίες αγγειογραφίες με σκηνές θυσίας στη Χρυσή ενισχύουν την ύπαρξη σχετικής λατρευτικής παράδοσης. Παράλληλα, τοπικές παραδόσεις και σχόλια του Ἀπολλωνίου, μεταγενέστερα λεξικά και η εικονογραφία συνδέουν τη Χρυσή με αφιερώματα και στάσεις των Αργοναυτών. Ο Παυσανίας αναφέρει νησί Χρυσή κοντά στη Λήμνο. Εκεί, ο Φιλοκτήτης βασιλιάς 4 πόλεων στην περιοχή της Θεσσαλίας (Μελίβοια, Μυθώνη, Θαυμακία, Ολιζών) που συμμετείχε στην Τρωική Εκστρατεία με 7 πλοία, δαγκώθηκε από τη νεροφίδα. Το νησί βυθίστηκε. Στην Τροία ο Φιλοκτήτης θεραπεύτηκε από τον Ποδαλείριο και μετά σκότωσε τον Πάρη. Ο Σοφοκλής αναφέρει πως οι πρωτεργάτες της Τρωικής εκστρατείας λαμβάνουν Δελφικό χρησμό που λέει αν θέλουν να κατακτήσουν την Τροία, πρέπει να βρουν τον επιψωμένο ναό της Αθηνάς και να θυσιάσουν σ’αυτήν. Μόνο ο Φιλοκτήτης γνώριζε το ιερό και το φανερώνει στο στόλο των Ελλήνων μα τιμωρείται από την θεά με τσίμπημα ενός φιδιού φύλακα.
Νέος χρησμός έλεγε ότι ο τραυματισμένος Φιλοκτήτης έχει τα όπλα του Ηρακλή, τα οποία χρειάζονται οι Έλληνες για να πάρουν την Τροία. Έτσι ταξιδεύουν ο Φιλοκτήτης, ο Οδυσσέας, ο Σκυριανός πρίγκιπας Νεοπτόλεμος και τα ιερά όπλα στην Τροία, για να βοηθήσουν την τελική κατάκτηση τους. Τι πλούτος!
Η Ψαθούρα είναι ηφαιστειογενής. Το έδαφος, γόνιμο. Υπάρχει πηγαδίσιο νερό. Ανθίζει και το υπέροχο κρινάκι του Μίνωα. Στον αμμώδη βυθό της υπάρχουν σήμερα καταβυθισμένα κτίρια — μια άγνωστη βυθισμένη πολιτεία που κοιμάται. Ευτυχώς ανεξερεύνητη ακόμη. Εύχομαι να μείνει έτσι. Να κρατήσουν η γη και η θάλασσα τα μυστικά τους για τις επόμενες γενιές Ελλήνων.
Για εκείνους που θα μπορέσουν να κατανοήσουν, να σεβαστούν και να τα χρησιμοποιήσουν ως εφαλτήριο για μια ευδαίμονα ζωή.
Αγάπη και φως. Αντώνης Μιτζέλος
(Απόσπασμα από επερχόμενο βιβλίο μου)
ΡΑΔΙΟ ΕΝΑ – ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΓΝΗΣΙΑ- MAGNESIANEWS.GR (Κυκλοφορία Volos Summer- Volos Out)
Σάββατο 11 Ιουλίου 2026, μαζί με την εφημερίδα ΜΑΓΝΗΣΙΑ, κυκλοφόρησε το νέο τεύχος, τόσο του περιοδικού Volos Out , όσο και του Volos City Summer, που φιλοξένησαν αυτό το κείμενο μου αφιερωμένο στο Καλοκαίρι και στη Μαγνησία.
