Μια ιστορική ανατροπή καταγράφεται στη Σερβία, καθώς οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου οδήγησαν στην κατάρρευση της μακρόχρονης κυριαρχίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS). Το φοιτητικό κίνημα, μέσα από τον συνδυασμό «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές νικούν!», πέτυχε μια αδιαμφισβήτητη νίκη, μετατρέποντας τη λαϊκή οργή των τελευταίων δύο ετών σε μια συμπαγή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Ο ίδιος ο Βούτσιτς παραδέχτηκε δημόσια την ήττα του από τα κεντρικά γραφεία του SNS στο Βελιγράδι, δηλώνοντας: «Δεν έχουμε ακόμη τα τελικά αποτελέσματα… αλλά είναι σαφές ότι χάσαμε αυτές τις εκλογές». Η ανακοίνωση πυροδότησε μαζικούς πανηγυρισμούς στο Βελιγράδι, το Νόβι Σαντ και άλλες πόλεις, με χιλιάδες πολίτες να κατακλύζουν τους δρόμους με συνθήματα, κόρνες και πυροτεχνήματα.
Ο εκλογικός θρίαμβος σε αριθμούς
Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας IPSOS (ενσωμάτωση 96%), τα αποτελέσματα αποτυπώνουν μια σαρωτική αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού:
- «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές νικούν!»: 52,9% και 140 έδρες (απόλυτη πλειοψηφία στο 250μελές κοινοβούλιο).
- «Ενωμένη Σερβία – Αλεξάνταρ Βούτσιτς»: 38,8% και 104 έδρες.
- Μειονοτικά κόμματα: 7 έδρες συνολικά (3 Ούγγροι, 2 Μουσουλμάνοι, 2 Αλβανοί).
Επισημαίνεται πως κανένα άλλο κόμμα δεν κατάφερε να ξεπεράσει το όριο του 3%. Αξιοσημείωτο είναι ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα Σερβίας (SPS), που είχε ιδρύσει ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, μένει για πρώτη φορά στην ιστορία του εκτός κοινοβουλίου.
Η προσέλευση των ψηφοφόρων άγγιξε επίπεδα ρεκόρ. Ουρές χιλιομέτρων σχηματίστηκαν τόσο στα εγχώρια εκλογικά τμήματα όσο και στο εξωτερικό — από το Παρίσι, το Μόναχο και τη Λιουμπλιάνα μέχρι το Λος Άντζελες και το Σικάγο.
Η αφετηρία της πολιτικής αλλαγής εντοπίζεται στην 1η Νοεμβρίου 2024, όταν η κατάρρευση του στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους. Το δυστύχημα, σε ένα έργο που είχε πρόσφατα ανακαινιστεί, μετατράπηκε σε σύμβολο κρατικής διαφθοράς, αμέλειας και αδιαφάνειας.
Οι αρχικές διαμαρτυρίες για την απόδοση ευθυνών γρήγορα κλιμακώθηκαν. Μετά από επιθέσεις σε φοιτητές τον Νοέμβριο του 2024, ακολούθησαν κύματα καταλήψεων στα πανεπιστήμια, ενώ τον Μάρτιο του 2025 πραγματοποιήθηκε στο Βελιγράδι μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, με τη συμμετοχή να εκτιμάται έως και τις 325.000 διαδηλωτές.
Μια οργάνωση χωρίς παραδοσιακούς αρχηγούς
Το κίνημα διατήρησε την αυτονομία του χρησιμοποιώντας ως όργανο λήψης αποφάσεων τις γενικές συνελεύσεις των σχολών (plenums). Όταν τον Μάιο του 2025 ζήτησε πρόωρες εκλογές, πέρασε στον σχεδιασμό της «Φοιτητικής Λίστας», συγκεντρώνοντας 69.099 υπογραφές (έναντι των 10.000 που απαιτούνταν).
Στο ψηφοδέλτιο ελήφθη η στρατηγική απόφαση να μη συμμετέχουν οι ίδιοι οι φοιτητές, αλλά προσωπικότητες από την κοινωνία των πολιτών, την επιστήμη και τον πολιτισμό, ενώ αποκλείστηκαν αυστηρά πρώην κυβερνητικά στελέχη και επαγγελματίες πολιτικοί της αντιπολίτευσης.
Τα πρόσωπα της νέας πλειοψηφίας
- Ιλία Σρντάνοβιτς (Ilija Srdanović): Καθηγητής Ιατρικής και καρδιολόγος από το Νόβι Σαντ, επικεφαλής του ψηφοδελτίου.
- Ντέγιαν Μποντιρόγκα (Dejan Bodiroga): Ο παλαίμαχος σταρ του μπάσκετ καταλαμβάνει την 24η θέση του ψηφοδελτίου και εκλέγεται βουλευτής. «Η Σερβία αγωνίζεται για την ελευθερία της και για την επιστροφή του κράτους στους πολίτες», δήλωσε αφότου ψήφισε στο Βελιγράδι, προτάσσοντας το σύνθημα «Οι φοιτητές νικούν για μια καλύτερη Σερβία».
- Άλλες προσωπικότητες: Ο ηθοποιός Τίχομιρ Στάνιτς, ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς, ο κοινωνιολόγος Γιόβο Μπάκιτς, καθώς και ο ακτιβιστής Ζλάτκο Κοκάνοβιτς (γνωστός από τους αγώνες κατά της εξόρυξης λιθίου).
Η επόμενη μέρα
Η «Φοιτητική Λίστα» διαθέτει πλέον την απαιτούμενη πλειοψηφία για να σχηματίσει κυβέρνηση, ωστόσο η επόμενη μέρα φέρνει στην επιφάνεια σημαντικές προκλήσεις.
- Εσωτερική διακυβέρνηση και θεσμοί
Το πρόγραμμα του κινήματος εστιάζει στην αποκατάσταση των θεσμών:
- Ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και καταπολέμηση του παράνομου πλουτισμού.
- Διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και απελευθέρωση της δημόσιας τηλεόρασης (RTS).
- Κοινωνικά μέτρα, όπως δωρεάν σχολικά βιβλία και μείωση τιμών στα φάρμακα.
- Ο γρίφος της εξωτερικής πολιτικής
Όπως επισημαίνουν διεθνείς αναλυτές (όπως το πολωνικό OSW), η νίκη της «Φοιτητικής Λίστας» βασίστηκε στην εσωτερική κάθαρση και όχι σε μια ενιαία γεωπολιτική γραμμή:
- Ευρωπαϊκή Ένωση: Στις τάξεις της υπάρχουν τόσο φιλοευρωπαϊκές όσο και πιο σκεπτικιστικές φωνές.
- Ρωσία: Το κίνημα έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα, διατηρώντας την παραδοσιακή γραμμή ουδετερότητας.
- Κόσοβο: Εμμένει στις συνταγματικές προβλέψεις που θεωρούν το Κόσοβο αναπόσπαστο τμήμα της Σερβίας, χωρίς τάσεις αναγνώρισης.
Συνεπώς, το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη μέρα στο Βελιγράδι, είναι η μετάβαση από ένα ακέφαλο κίνημα αμφισβήτησης σε μια συνεκτική κυβερνητική πλειοψηφία.
