ΔΥΣΤΥΧΩΣ ΞΕΧΑΣΑΜΕ ΤΗΝ ΚΕΦΑΛΑ

Επιμέλεια-Γεώργιος Σανιδάς
SkiathosVoice.gr

Η αρχαιολογική σημασία της χερσονήσου Κεφάλα στη βόρειοανατολική εσχατιά της Σκιάθου είναι γνωστή τουλάχιστον από τις αρχές της δεκαετίας του `70*  και προσείλκυσε το ενδιαφέρον της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής στις αρχές της δεκαετίας του `80.

Την ίδια δεκαετία η περιοχή κηρύχθηκε αρχαιολογικός χώρος (ΦΕΚ 412/Β/15-7-1983). Θεωρείται δε ως μία από τις ελάχιστες γνωστές έως τώρα θέσεις των πρώιμων ιστορικών χρόνων στις Βόρειες Σποράδες.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν έναν κομβικό πρώιμο οικισμό του κεντρικού Αιγαίου, σε άμεση γειτνίαση και επαφή κυρίως με τη Θεσσαλία και την Εύβοια. Η Σκιάθος, όπως και τα παρακείμενα νησιά των Βορείων Σποράδων, θα πρέπει να αποτέλεσαν για τους κινητικότατους Ευβοείς τους ενδιάμεσους σταθμούς στην πορεία τους προς το Θερμαϊκό Κόλπο και τη Χαλκιδική. Η γεωγραφική θέση της «Κεφάλας» διευκόλυνε τις επαφές μεταξύ του κεντρικού και βόρειου ελλαδικού χώρου όχι μόνο κατά την πρωιμότερη και κύρια φάση ακμής του οικισμού, αλλά και καθ` όλη τη διάρκεια της ζωής του. Η οχυρωμένη θέση ταυτίζεται πιθανώς με την παλαιότερη από τις δύο πόλεις της Σκιάθου, την Παλαισκίαθο των πηγών [Σκύλαξ, Περίπλους, 58]. Τα επιφανειακά ευρήματα χρονολογούνται από το 10ο έως και τον 5ο-4ο αιώνα π.Χ. Η θέση φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε λίγο μετά την ίδρυση της κλασικής πόλης της Σκιάθου, η οποία βρίσκεται στη θέση της σημερινής ομώνυμης πόλης.

Ο Τομέας Αρχαιολογίας του Τμήματος ΙΑΚΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με την ΙΓ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, διενεργεί από το 2009 επιφανειακές έρευνες σ΄ αυτό το χώρο. Ακολούθησαν έκτοτε και ως το 2019 άλλες οκτώ αποστολές αρχαιολόγων στο νησί με επικεφαλής τον καθηγητή κλασικής αρχαιολογίας Αλέξανδρο Μαζαράκη Αινιάν και τα αποτελέσματα των ολιγοήμερων ερευνών τους είναι πράγματι εντυπωσιακά**.

Το 2019 ολοκληρώθηκαν οι γεωφυσικές και επιφανειακές έρευνες στην Κεφάλα της Σκιάθου και το βασικό ερώτημα που γεννιέται είναι τι μέλλει γενέσθαι;

Επισκέφτηκα το αρχαιολογικό μουσείο Βόλου και διαπίστωσα ότι δεν εκτίθεται δημόσια ούτε ίχνος των ευρημάτων απ’ την Κεφάλα. Στη Σκιάθο ό,τι πάγιο βρέθηκε (τάφοι, δρόμοι, σπίτια, τείχη) έχει ταφεί για ευνόητους λόγους. Πότε επιτέλους ο αρχαιολογικός χώρος θα αναδειχθεί και θα γίνει επισκέψιμος απ’ το κοινό; Πότε και πού θα εκτεθούν τα ευρήματα;  Τι γίνεται με το αρχαιολογικό μουσείο που έχει εξαγγείλει από το 2019 η δημοτική αρχή; Πέρασαν 70 χρόνια από τότε που ανακαλύφθηκε και 17 από τότε που ξεκίνησαν οι έρευνες στην Κεφάλα. Πόσα ακόμα χρειάζονται για να αναδειχθεί σε έναν ανεπτυγμένο (υποτίθεται) τουριστικά τόπο και σε μια εύκολα προσβάσιμη και σχεδόν ανέγγιχτη (προς το παρόν) περιοχή, ο κρυμμένος θησαυρός της;

*βλ. δημοσιεύσεις Αδ. Σάμψων 1972 στο τοπικό μηνιαίο έντυπο «Βόρειες Σποράδες» και του ιδίου, Η Σκιάθος από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι την αρχή του 20ου αιώνα, Αθήνα 1977

**μπορεί να τα διαβάσει κανείς στο: http://extras.ha.uth.gr/skiathos/gr/

***👉 Στο παρακάτω link μπορείτε να δείτε την τρισδιάστατη απεικόνιση της Κεφάλας, όπως δημιουργήθηκε από την Skyframe.gr, με χρήση προηγμένων τεχνολογιών drone και φωτογραμμετρίας.
https://skyframe.nira.app/a/kYKziqKuTLqAFJCYv0nZ4w/1

TRENDING

“Θα το παλέψω”

Του Παναγιώτη ΣταμούληΠαιδίατρος Υπεύθυνος λειτουργίας Κ.Υ. Σκιάθου Αυτή ήταν η άμεση...

Το πρώτο βιβλιοπωλείο στη Σκιάθο

Ο Σταύρος Αντωνίτσας γεννήθηκε το 1935 στη Σκιάθο και...

«Η Σκιάθος όπου γης» μας εύχεται Χρόνια πολλά!-Γιώργος Μιτζέλος-USA

Από τη Νέα Υόρκη μέχρι την άλλη άκρη του...

Γιώργος Αγγελόπουλος: Η μετακόμιση στο νησί, οι αλλαγές μετά την πατρότητα και η καθημερινότητα με την κόρη του, Ουρανία

Τον Γιώργο Αγγελόπουλο υποδέχτηκε ο Γρηγόρης Αρναούτογλου το βράδυ της Δευτέρας 15 Δεκεμβρίου...

Σχετικά Άρθρα

Θέματα

Στην τρίτη θέση πανελλαδικά η Σκιάθος σε ύψος βροχόπτωσης – Πάνω από 100 χιλιοστά βροχής!

Στην τρίτη θέση της πανελλαδικής κατάταξης βρέθηκε σήμερα η Σκιάθος, σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (meteo.gr), καταγράφοντας 102,2 χιλιοστά βροχής έως τις 17:40 της Τετάρτης 28 Οκτωβρίου 2026. Η ισχυρή κακοκαιρία που έπληξε το νησί άφησε πίσω της ιδιαίτερα μεγάλα ύψη βροχής, επιβεβαιώνοντας την ένταση των φαινομένων που εκδηλώθηκαν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από 566 μετεωρολογικούς σταθμούς, η Σκιάθος βρέθηκε πίσω μόνο από την Πορταριά Μαγνησίας και τη Ζαγορά Πηλίου. Οι μεγαλύτερες βροχοπτώσεις της ημέρας ΠεριοχήΒροχόπτωση1. Πορταριά Μαγνησίας111,6 mm2. Ζαγορά Πηλίου104,4 mm3. Σκιάθος102,2 mm4. Κέα93,8 mm5. Βόλος85,6 mm Αξίζει να σημειωθεί ότι και δεύτερος μετεωρολογικός σταθμός στη Σκιάθο, στην περιοχή Ξάνεμος, κατέγραψε 79 χιλιοστά βροχής, καταλαμβάνοντας την έβδομη θέση στην ίδια κατάταξη. Η διαφορά στις μετρήσεις των δύο σταθμών αναδεικνύει την ανομοιόμορφη κατανομή της βροχόπτωσης στο νησί. Τι σημαίνουν τα 102,2 χιλιοστά βροχής; Η συγκεκριμένη ποσότητα αντιστοιχεί σε 102,2 λίτρα νερού ανά τετραγωνικό μέτρο μέσα στην ίδια ημέρα. Πρόκειται για εξαιρετικά σημαντική ποσότητα νερού, που μπορεί να προκαλέσει έντονη επιφανειακή απορροή, υπερχείλιση ρεμάτων και πλημμυρικά προβλήματα, ιδιαίτερα σε περιοχές με ανεπαρκή αποστράγγιση. Σοβαρά προβλήματα στο νησί Οι μετρήσεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνυπολογιστούν τα προβλήματα που προκάλεσε η σημερινή κακοκαιρία στη Σκιάθο. Πλημμυρισμένοι δρόμοι, κατολισθήσεις και προβλήματα στις μετακινήσεις καταγράφηκαν σε διάφορα σημεία του νησιού. Μάλιστα, από τις 13:30 επιβλήθηκε απαγόρευση κυκλοφορίας σε τμήματα του οδικού δικτύου προς τις Κουκουναριές, με ιδιαίτερη αναφορά στις περιοχές Βασιλιάς, Αχλαδιές, Αγία Παρασκευή και Τρούλος.  Η ένταση της βροχόπτωσης αποτυπώνεται πλέον και επίσημα στους αριθμούς, επιβεβαιώνοντας ότι η Σκιάθος βρέθηκε ανάμεσα στις περιοχές που δέχθηκαν τις μεγαλύτερες ποσότητες βροχής στη χώρα. Τα στοιχεία επιβεβαιώνει το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών Σε επίσημη ενημέρωση που δημοσιεύτηκε στις 18:00, το meteo.gr επιβεβαιώνει ότι η Σκιάθος κατέγραψε πάνω από 100 χιλιοστά βροχής, καταλαμβάνοντας την τρίτη θέση μεταξύ των σταθμών με τις μεγαλύτερες ημερήσιες καταγραφές έως τις 17:40.  Τα στοιχεία αναδεικνύουν τόσο τη σφοδρότητα της σημερινής κακοκαιρίας όσο και την ανάγκη διαρκούς ετοιμότητας και ουσιαστικής αντιπλημμυρικής προστασίας στο νησί. Πηγή: Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών – meteo.gr, επίσημη ενημέρωση 28/10/2026. SkiathosVoice – Ενημέρωση για τη Σκιάθο και τις Σποράδες

Λιβύη: Σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη – Ελληνικό θέατρο και σπάνιος ιππόδρομος αποκαλύπτουν τα μυστικά της αρχαίας Απολλωνίας

Νέα ευρήματα στη βόρεια Αφρική φωτίζουν την παρουσία και την επιρροή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού στη Μεσόγειο. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι οι ανακαλύψεις ενδέχεται να αλλάξουν όσα γνωρίζουμε για την ιστορία και τη σημασία μιας από τις σπουδαιότερες πόλεις της αρχαίας Κυρηναϊκής. Μια εξαιρετικά σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη στη Λιβύη έρχεται να αναδείξει για ακόμη μία φορά το εύρος της εξάπλωσης του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού πέρα από τα γεωγραφικά όρια της σημερινής Ελλάδας. Στην αρχαία πόλη της Απολλωνίας, κοντά στη σημερινή Σούσα της ανατολικής Λιβύης, η Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή ανακοίνωσε τον Ιούλιο του 2026 τον εντοπισμό ενός άγνωστου μέχρι σήμερα αρχαίου θεάτρου με θέα στη Μεσόγειο, την επανανακάλυψη ενός σπάνιου ελληνικού ιπποδρόμου και την αναγνώριση αρχαίων ιερών συγκροτημάτων. Τα ευρήματα χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς προσφέρουν νέα στοιχεία για την πολεοδομία, τις δημόσιες δραστηριότητες, τη θρησκευτική ζωή και την πολιτιστική ταυτότητα της Απολλωνίας.  Ένας ελληνικός ιππόδρομος που προκαλεί το ενδιαφέρον των επιστημόνων Το σημαντικότερο ίσως εύρημα είναι ο αρχαίος ελληνικός ιππόδρομος, τον οποίο οι ερευνητές χαρακτηρίζουν εξαιρετικά σπάνιο. Ο καθηγητής Βενσάν Μισέλ (Vincent Michel), επικεφαλής της Γαλλικής Αρχαιολογικής Αποστολής στη Λιβύη, επισήμανε ότι, με βάση τα μέχρι σήμερα διαθέσιμα στοιχεία, δεν είναι γνωστό άλλο αντίστοιχο μνημείο στην Κυρηναϊκή ή στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Η επισήμανση αυτή αφορά την ιδιαίτερη αρχαιολογική μορφή του συγκεκριμένου ευρήματος και όχι την ανυπαρξία άλλων αρχαίων ελληνικών ιπποδρόμων. Οι ιππόδρομοι στην αρχαιότητα αποτελούσαν σημαντικούς χώρους αθλητικών αγώνων, δημόσιων συγκεντρώσεων και κοινωνικών εκδηλώσεων. Εκεί πραγματοποιούνταν ιπποδρομίες και αρματοδρομίες, θεάματα που συνδέονταν με την κοινωνική ζωή και το κύρος των πόλεων. Η παρουσία ενός τέτοιου συγκροτήματος στην Απολλωνία ενισχύει την εκτίμηση ότι η πόλη διέθετε σημαντικές δημόσιες εγκαταστάσεις και οργανωμένη κοινωνική δραστηριότητα. Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να προσδιοριστούν με ακρίβεια η χρονολόγηση, οι διαστάσεις και η αρχιτεκτονική εξέλιξη του ιπποδρόμου.  Ένα άγνωστο θέατρο με θέα στη Μεσόγειο Εξίσου εντυπωσιακός είναι ο εντοπισμός ενός ακόμη αρχαίου θεάτρου, το οποίο βρίσκεται σε θέση με θέα στη Μεσόγειο. Η Απολλωνία ήταν ήδη γνωστή για τα αρχαία θεατρικά της κατάλοιπα. Η νέα ταυτοποίηση, όμως, υποδηλώνει ότι η πόλη ενδέχεται να διέθετε περισσότερους χώρους θεατρικών ή μουσικών εκδηλώσεων από όσους είχαν μέχρι σήμερα καταγραφεί. Το νέο εύρημα βρίσκεται εκτός των αρχαιολογικών τειχών της πόλης, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις των λιβυκών αρχαιολογικών αρχών. Η ακριβής χρονολόγηση και η χρήση του παραμένουν υπό διερεύνηση. Δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί εάν πρόκειται για πλήρους κλίμακας θέατρο ή για μικρότερο χώρο παραστάσεων. Η ανακάλυψη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το αρχαίο ελληνικό θέατρο δεν αποτελούσε αποκλειστικά χώρο ψυχαγωγίας. Συνδεόταν με την καλλιτεχνική δημιουργία, τη θρησκευτική παράδοση, τη δημόσια ζωή και τη συλλογική ταυτότητα των πολιτών. Η ύπαρξη επιπλέον θεατρικών εγκαταστάσεων θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την πολιτιστική δραστηριότητα της αρχαίας Απολλωνίας.  Από τη Σαντορίνη στη βόρεια Αφρική – Η ελληνική ιστορία της Κυρηναϊκής Η ιστορία της Απολλωνίας συνδέεται άμεσα με μία από τις σημαντικότερες περιόδους εξάπλωσης του ελληνικού κόσμου. Κατά τον 7ο αιώνα π.Χ., Έλληνες άποικοι από τη Θήρα, τη σημερινή Σαντορίνη, εγκαταστάθηκαν στη βόρεια Αφρική και ίδρυσαν την Κυρήνη, η οποία εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά αστικά κέντρα της περιοχής. Η Απολλωνία αναπτύχθηκε ως το λιμάνι της Κυρήνης, εξυπηρετώντας τις εμπορικές και θαλάσσιες επικοινωνίες της με τον υπόλοιπο μεσογειακό κόσμο. Η γεωγραφική της θέση προσέφερε σημαντικά πλεονεκτήματα. Μέσω του λιμανιού της διακινούνταν προϊόντα, άνθρωποι, ιδέες και πολιτιστικές επιρροές. Με την πάροδο των αιώνων, η πόλη εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό και διοικητικό κέντρο, διατηρώντας την ιδιαίτερη ελληνική πολιτιστική της κληρονομιά ακόμη και κατά τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο. Η Απολλωνία συνδέθηκε επίσης με την ιστορική Πεντάπολη της Κυρηναϊκής, το δίκτυο των σημαντικών πόλεων της περιοχής. Η ιστορία της αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο αρχαίος ελληνικός κόσμος δημιούργησε ισχυρούς πολιτιστικούς και εμπορικούς δεσμούς σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.  Τα αρχαία ιερά και η θρησκευτική ζωή Πέρα από τον ιππόδρομο και το θέατρο, οι αρχαιολόγοι ανακοίνωσαν και τον εντοπισμό ιερών συγκροτημάτων. Τα ευρήματα αυτά μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην κατανόηση της θρησκευτικής ζωής των κατοίκων. Η θρησκεία στον αρχαίο ελληνικό κόσμο ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την καθημερινότητα, την πολιτική οργάνωση και τις δημόσιες τελετές. Οι χώροι λατρείας λειτουργούσαν ως σημεία κοινωνικής συνάντησης, ενώ συχνά αποτελούσαν σημαντικά στοιχεία της πολεοδομικής οργάνωσης. Προηγούμενες έρευνες στην περιοχή της Καλλικράτειας της Απολλωνίας είχαν ήδη αναδείξει λαξευμένους στον βράχο βωμούς και αντικείμενα θρησκευτικής χρήσης, που χρονολογούνται στον 4ο και 3ο αιώνα π.Χ. Τα νέα ιερά συγκροτήματα προσθέτουν ακόμη ένα σημαντικό κομμάτι στο αρχαιολογικό παζλ της πόλης.  Μια αρχαία πόλη που ένα μέρος της βρίσκεται κάτω από τη θάλασσα Η Απολλωνία παρουσιάζει και ένα άλλο εξαιρετικά ενδιαφέρον χαρακτηριστικό: σημαντικό τμήμα της αρχαίας πόλης βρίσκεται σήμερα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Σύμφωνα με αρχαιολογικές αναφορές, περίπου το ένα τρίτο της αρχαίας πόλης έχει κατακλυστεί από το νερό. Οι μεταβολές της ακτογραμμής, οι γεωλογικές διεργασίες και οι σεισμοί που έπληξαν την περιοχή κατά τη διάρκεια των αιώνων επηρέασαν σημαντικά τη διατήρηση των αρχαίων εγκαταστάσεων. Οι υποθαλάσσιες έρευνες έχουν συμβάλει στην κατανόηση της λειτουργίας του αρχαίου λιμανιού και της εξέλιξης του παράκτιου αστικού τοπίου. Η Απολλωνία αποτελεί επομένως έναν αρχαιολογικό χώρο όπου η χερσαία και η υποθαλάσσια αρχαιολογία συναντώνται, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία της Μεσογείου.  Τι έδειξαν οι έρευνες μετά τις πρώτες ανακοινώσεις Οι ανακαλύψεις έγιναν γνωστές στα μέσα Ιουλίου του 2026. Στις 30 Ιουλίου, με την ολοκλήρωση της ανασκαφικής περιόδου, η Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή παρουσίασε πρόσθετα αποτελέσματα από τις έρευνές της στη Λιβύη. Στην Απολλωνία, οι έρευνες επιβεβαίωσαν την ελληνιστική χρονολόγηση των τειχών της πόλης, ενώ ξεκίνησαν εργασίες στην περιοχή της Ακρόπολης. Παράλληλα, επανεξετάστηκε η σπάνια αθλητική εγκατάσταση και καταγράφηκαν το νέο θέατρο και προηγουμένως άγνωστοι χώροι λατρείας. Η αρχαιολογική αποστολή πραγματοποίησε επίσης εργασίες σε άλλους σημαντικούς χώρους της Λιβύης, όπως η Λέπτις Μάγκνα, συμβάλλοντας στην ανάδειξη της ελληνικής, ρωμαϊκής και βυζαντινής κληρονομιάς της χώρας. Οι εργασίες πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της συνεργασίας Γάλλων επιστημόνων με τις αρμόδιες αρχαιολογικές υπηρεσίες της Λιβύης.  Γιατί η ανακάλυψη είναι τόσο σημαντική Η επιστημονική αξία των ευρημάτων δεν περιορίζεται στην ανακάλυψη ακόμη δύο αρχαίων εγκαταστάσεων. Η συνδυασμένη παρουσία θεάτρου, ιπποδρόμου και ιερών συγκροτημάτων ενδέχεται να προσφέρει μια πληρέστερη εικόνα για τον χαρακτήρα της Απολλωνίας. Μέχρι σήμερα, η πόλη ήταν γνωστή κυρίως για τον ρόλο της ως σημαντικού λιμανιού της Κυρήνης και ως αστικού κέντρου που γνώρισε ανάπτυξη κατά την ελληνική, ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο. Οι νέες ανακαλύψεις δημιουργούν πρόσθετα ερωτήματα για τη θέση της στην αρχαία κοινωνική και πολιτιστική ζωή. Ήταν η Απολλωνία μεγαλύτερο κέντρο αθλητικών διοργανώσεων από όσο πιστεύαμε; Ποια ήταν η σχέση των δημόσιων εγκαταστάσεων με το λιμάνι και τις εμπορικές δραστηριότητες; Πώς εξελίχθηκε η πόλη από την ελληνιστική μέχρι τη ρωμαϊκή περίοδο; Οι απαντήσεις αναμένεται να προκύψουν από τις επόμενες ανασκαφές, τη μελέτη των αρχιτεκτονικών καταλοίπων και την επιστημονική τεκμηρίωση. Η ελληνική κληρονομιά που συνεχίζει να αποκαλύπτεται Η ανακάλυψη στην Απολλωνία αποτελεί μία ακόμη υπενθύμιση ότι η ιστορία του ελληνικού πολιτισμού δεν περιορίζεται στα σημερινά σύνορα της Ελλάδας. Από τις ακτές της Μικράς Ασίας μέχρι τη νότια Ιταλία, τη Σικελία, τον Εύξεινο Πόντο και τη βόρεια Αφρική, οι αρχαίες ελληνικές πόλεις δημιούργησαν ένα εκτεταμένο δίκτυο εμπορικών, κοινωνικών και πολιτιστικών σχέσεων. Τα θέατρα, οι αθλητικές εγκαταστάσεις, τα ιερά και τα δημόσια οικοδομήματα που διασώζονται σε αυτές τις περιοχές αποτελούν απτές μαρτυρίες αυτής της ιστορικής παρουσίας. Η Απολλωνία της Λιβύης έρχεται τώρα να προσθέσει νέα στοιχεία σε αυτή τη μεγάλη ιστορική διαδρομή. Και ίσως το σημαντικότερο μήνυμα των ανακαλύψεων είναι ότι, ακόμη και έπειτα από περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια, η γη της Μεσογείου εξακολουθεί να κρύβει άγνωστες σελίδες της ελληνικής ιστορίας. SkiathosVoice | Πολιτισμός και Ιστορία  Πηγές: Libya Herald, The Libya Observer, Arkeonews, Greek Reporter και ανακοινώσεις της Γαλλικής Αρχαιολογικής Αποστολής στη Λιβύη, Ιούλιος 2026.

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ