Του Γιώργου Σανιδά
Σ’ αυτό τον κόσμο δεν είμαστε μόνοι. Υπάρχουν οι γείτονες που ενδιαφέρονται για μας κι εμείς για εκείνους…
Ο πρώτος Σκοπελίτης που συνέδεσε το όνομά του με τη Σκιάθο είναι ο σπουδαίος λόγιος και ποιητής του 18ου αιώνα, Καισάριος Δαπόντες, κυρίως μέσα από μια διάσημη έμμετρη αναφορά του για την ετυμολογία του ονόματος του νησιού, αλλά και μέσα από τις ιστορικές του καταγραφές.
Ο Δαπόντες διατύπωσε την ποιητική άποψη ότι η Σκιάθος πήρε το όνομά της επειδή την «σκεπάζει» ο ίσκιος του Άθω. Γράφει στο έργο του ‘’Κήπος Χαρίτων’’:
«Ο ίσκιος του είναι μακρύς, έως τη Λήμνο φθάνει,
περνά δε και τη Σκόπελο και την Σκιάθο πιάνει
και δια τούτο Σκίαθος η νήσος ονομάσθη,
ότι από τον ίσκιο του πολλάκις εσκεπάσθη.»
Αυτή η ρομαντική λαϊκή ετυμολογία καταρρίφθηκε αργότερα από ιστορικούς και λόγιους (όπως ο Ιωάννης Φραγκούλας και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης), καθώς η σκιά του Άθωνα γεωγραφικά δεν φτάνει ποτέ ως τη Σκιάθο. Αντίθετα, θεωρείται ότι το όνομα προέρχεται από τη «σκιά» των πυκνών δασών του νησιού.
Στα χρονογραφήματά του επίσης, ο Δαπόντες διέσωσε πολύτιμες πληροφορίες για την περιοχή. Μεταξύ άλλων, περιγράφει μια επίθεση των Οθωμανών στο Κάστρο….
Στη συνέχεια ο γνωστός λόγιος Παύλος Νιρβάνας με τις σκοπελίτικες ρίζες, υπήρξε στενός φίλος των δύο Αλεξάνδρων και στις αναφορές του σ’ αυτούς, μνημονεύει συχνά τη Σκιάθο.
Ακόμα, στη συλλογή διηγημάτων του με τον τίτλο ‘’ΤΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ ΤΟΥ ΠΑΠΑ-ΠΑΡΘΕΝΗ και άλλες νησιώτικες ιστορίες’’ που εκδόθηκε το 1915, συμπεριλαμβάνει ένα διήγημα, το ‘’ΑΝΤΡΟΓΥΝΟ’’ που εξελίσσεται στη Σκιάθο.
Ωστόσο, στον διαπρεπή αρχαιολόγο και καθηγητή Αδαμάντιο Σάμψων, με καταγωγή απ’ τη Σκόπελο, οφείλει η Σκιάθος πάρα πολλά όπως μπορεί κάποιος να διαπιστώσει διαβάζοντας το βιβλίο του:
«Η Σκιάθος από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι την αρχή του 20ου αιώνα» (Αθήνα, 1977)
Πρόκειται για την πρώτη ολοκληρωμένη ιστορική και αρχαιολογική μελέτη του για το νησί. Στο βιβλίο αυτό ο καθηγητής συγκεντρώνει όλα τα έως τότε γνωστά στοιχεία (από την αρχαιότητα και τα βυζαντινά χρόνια μέχρι τη νεότερη ιστορία), εξετάζοντας την εξέλιξη της οικιστικής και πολιτισμικής ταυτότητας της Σκιάθου.
Kαι δεν έμεινε μόνο εκεί… Στο βιβλίο του «Περιηγητές και γεωγράφοι στις Βόρειες Σποράδες» (Εκδόσεις Λαογραφικού Μουσείου Σκόπελου, 1997) συγκεντρώνει, σχολιάζει και αναλύει τις μαρτυρίες παλαιών Ευρωπαίων και Ελλήνων περιηγητών, χαρτογράφων και γεωγράφων που επισκέφθηκαν τη Σκιάθο, τη Σκόπελο και την Αλόννησο ανά τους αιώνες. Μέσα από το έργο αυτό αναδεικνύεται πώς έβλεπαν οι ξένοι το νησί της Σκιάθου, τα λιμάνια του, το περίφημο Κάστρο του και την καθημερινότητα των κατοίκων του κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.
Το σημαντικότερο όλων όμως είναι η αρχαιολογική σημασία των ερευνών του καθώς ήταν αυτός που πρώτος εντόπισε τον σπουδαίο γεωμετρικό οικισμό της Κεφάλας, ο οποίος ταυτίζεται με την αρχαία Παλαιοσκίαθο, στις δεκαετία του 70, δηλαδή σαράντα χρόνια πριν αρχίσουν οι επιφανειακές ανασκαφές από την Εφορεία αρχαιοτήτων Μαγνησίας και το πανεπιστήμιο Θεσσαλίας!
Σημαντική είναι και η προσφορά στα θέματα της Σκιάθου, όπως και των άλλων Σποράδων, του αείμνηστου εκδότη Στυλιανού Παπαδημητρίου με την εφημερίδα της δεκαετίας του 70, ‘’Βόρειοι Σποράδες’’ και του εκδότη Γιώργου Πούλιου με τη νεότερη ‘Βόρειες Σποράδες’’ από το 2004 και μετά…
Κλείνοντας αυτήν την μικρή αναφορά με τις γραφές των Σκοπελιτών για τη Σκιάθο, θα σταθώ στον μακαριστό πατέρα Κωνσταντίνο Ν. Καλλιανό που συνδέθηκε στενά με το δώθε νησί μέσα από το πλούσιο ιστορικό, λαογραφικό και λογοτεχνικό του έργο για τις Βόρειες Σποράδες και την αγάπη του για τους δύο Αλεξάνδρους.
Το πιο χαρακτηριστικό του πόνημα για τη Σκιάθο είναι η μελέτη με τίτλο:
«Το ρίγος της μνήμης. Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και το Κάστρο της Σκιάθου».
Ο ταπεινός ιερέας και ερευνητής, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή και είχα την τύχη να με τιμήσει με τη φιλία του, έχει διασώσει πολύτιμες πληροφορίες για τα μοναστήρια, τα ξωκλήσια και την εκκλησιαστική παράδοση της Σκιάθου και των γύρω νησιών και όχι μόνο….Αιωνία του η μνήμη!
