Η τέχνη έχασε μία από τις πιο ξεχωριστές και αναγνωρίσιμες μορφές της. Η Yayoi Kusama, η Γιαπωνέζα εικαστικός που κατάφερε να δημιουργήσει έναν ολόκληρο κόσμο γεμάτο χρώμα, πουά, καθρέφτες και ψυχεδελικά μοτίβα, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών.
Για δεκαετίες, η Kusama δεν ακολούθησε ποτέ τους κανόνες της τέχνης. Δημιούργησε τους δικούς της. Τα χαρακτηριστικά polka dots, οι τεράστιες κολοκύθες και τα διάσημα Infinity Mirror Rooms έγιναν η υπογραφή της και μετέτρεψαν το όνομά της σε ένα πραγματικό παγκόσμιο πολιτιστικό φαινόμενο. Η τέχνη της ήταν έντονη, χαρούμενη, εκρηκτική και γεμάτη χρώμα. Πίσω όμως από αυτή τη φαινομενικά παιχνιδιάρικη αισθητική βρισκόταν μια πολύ προσωπική ιστορία.
Από την Ιαπωνία στη Νέα Υόρκη και την καρδιά της avant-garde
Η Yayoi Kusama γεννήθηκε το 1929 στη Ματσουμότο της Ιαπωνίας και ξεκίνησε να ζωγραφίζει από πολύ μικρή ηλικία. Από τότε, τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και ιδιαίτερα οι χαρακτηριστικές κουκκίδες άρχισαν να εμφανίζονται στα έργα της. Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 αποφάσισε να αφήσει την Ιαπωνία και να μετακομίσει στη Νέα Υόρκη. Ήταν μια πόλη που έβραζε από δημιουργικότητα και η Kusama βρέθηκε σύντομα στο επίκεντρο της πρωτοποριακής καλλιτεχνικής σκηνής.
Η δουλειά της συνδέθηκε με τις μεγάλες αλλαγές που συνέβαιναν τότε στην Pop Art και τον Μινιμαλισμό, ενώ βρέθηκε στον ίδιο καλλιτεχνικό κύκλο με σημαντικές προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Andy Warhol, ο Claes Oldenburg και ο Donald Judd. Η Kusama, όμως, δεν περιορίστηκε μόνο στη ζωγραφική και τη γλυπτική. Οργάνωσε performances και happenings, χρησιμοποιώντας το γυμνό σώμα, τα πουά και την τέχνη ως μέσο έκφρασης αλλά και διαμαρτυρίας, ιδιαίτερα κατά του πολέμου του Βιετνάμ.
Όταν η προσωπική εμπειρία έγινε τέχνη
Αυτό που έκανε τη Yayoi Kusama τόσο ξεχωριστή ήταν ο τρόπος με τον οποίο μετέτρεψε τον προσωπικό της κόσμο σε τέχνη.Οι επαναλαμβανόμενες φόρμες, οι αμέτρητες κουκκίδες και η αίσθηση ότι ένα μοτίβο συνεχίζεται χωρίς τέλος έγιναν βασικά στοιχεία της δουλειάς της. Για την ίδια, η δημιουργία ήταν ένας τρόπος να δώσει μορφή σε όσα βίωνε και να μετατρέψει κάτι προσωπικό σε μια εμπειρία που μπορούσε να μοιραστεί με εκατομμύρια ανθρώπους.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμη του έργου της: μπορούσες να σταθείς μπροστά σε έναν χώρο γεμάτο καθρέφτες και φώτα και να νιώσεις ότι βρίσκεσαι μέσα σε έναν κόσμο χωρίς αρχή και τέλος.
Η επιστροφή στην Ιαπωνία
Το 1973 η Kusama επέστρεψε στην Ιαπωνία. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1977, επέλεξε να ζει σε ψυχιατρική κλινική στο Τόκιο, ενώ συνέχισε καθημερινά να εργάζεται στο στούντιό της που βρισκόταν κοντά. Η δημιουργικότητά της δεν σταμάτησε ποτέ. Παρότι για ένα διάστημα το έργο της δεν είχε την ίδια διεθνή προβολή, η μεγάλη επιστροφή ήρθε τη δεκαετία του ’90. Η εκπροσώπηση της Ιαπωνίας στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1993 έφερε ξανά τη δουλειά της στο επίκεντρο και άνοιξε τον δρόμο για την τεράστια παγκόσμια αναγνώριση που θα ακολουθούσε.
Τα Infinity Rooms που έγιναν παγκόσμιο φαινόμενο
Στον 21ο αιώνα, η Yayoi Kusama έγινε κάτι πολύ περισσότερο από μια διάσημη καλλιτέχνις. Έγινε ένα πραγματικό phenomenon. Τα Infinity Mirror Rooms, οι χώροι με καθρέφτες, φώτα και επαναλαμβανόμενα στοιχεία που δημιουργούν την ψευδαίσθηση του απείρου, έγιναν από τις πιο περιζήτητες εικαστικές εμπειρίες στον κόσμο. Οι επισκέπτες περίμεναν σε μεγάλες ουρές για να περάσουν λίγα μόνο λεπτά μέσα σε αυτούς τους χώρους. Και όμως, αυτό ήταν αρκετό για να νιώσουν ότι μπαίνουν, έστω και προσωρινά, μέσα στο σύμπαν της Kusama.
Οι κολοκύθες, τα πουά και ένα σύμπαν που αναγνωρίζεται αμέσως
Αν υπάρχει ένα ακόμη σύμβολο που συνδέθηκε απόλυτα με το όνομά της, αυτό είναι οι χαρακτηριστικές κολοκύθες της. Μεγάλες ή μικρές, κίτρινες, μαύρες, γεμάτες με έντονα πουά, οι κολοκύθες της Kusama έγιναν από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της σύγχρονης τέχνης. Από τη Naoshima της Ιαπωνίας μέχρι μουσεία και δημόσιους χώρους σε όλο τον κόσμο, οι δημιουργίες της έγιναν πραγματικά icons.
Και φυσικά, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για την Kusama χωρίς να αναφερθούμε στα πουά της. Ένα τόσο απλό μοτίβο μετατράπηκε στα χέρια της σε κάτι απόλυτα προσωπικό και μοναδικό.
Όταν η τέχνη συναντά τη μόδα
Η επιρροή της ξεπέρασε τα όρια των μουσείων. Η συνεργασία της με τον Louis Vuitton έφερε τα χαρακτηριστικά μοτίβα της στη μόδα και έκανε τα πουά της Kusama μέρος της καθημερινής fashion κουλτούρας
Τσάντες, ρούχα και αξεσουάρ μετατράπηκαν σε μικρούς καμβάδες του δικού της σύμπαντος, αποδεικνύοντας ότι η τέχνη της μπορούσε να ταξιδέψει παντού: από μια γκαλερί μέχρι έναν δρόμο της Νέας Υόρκης, του Τόκιο ή του Παρισιού. Η Yayoi Kusama κατάφερε κάτι σπάνιο. Δημιούργησε μια αισθητική τόσο χαρακτηριστική, ώστε δεν χρειάζεται να δεις την υπογραφή της για να καταλάβεις ότι ένα έργο είναι δικό της.
Μια κουκκίδα. Μια κολοκύθα. Ένας καθρέφτης. Μερικά φώτα που μοιάζουν να συνεχίζονται για πάντα. Αυτά ήταν αρκετά για να χτίσει έναν ολόκληρο κόσμο.
Η Kusama αφήνει πίσω της ένα έργο που δεν χωράει εύκολα σε μία κατηγορία. Ήταν ζωγράφος, γλύπτρια, performer, συγγραφέας και μία από τις πιο αναγνωρίσιμες καλλιτέχνιδες της εποχής μας. Πάνω απ’ όλα, όμως, ήταν μια δημιουργός που πήρε τον δικό της εσωτερικό κόσμο και τον έκανε μια εμπειρία που μπορούσαν να μοιραστούν εκατομμύρια άνθρωποι. Και κάπως έτσι, το σύμπαν της Yayoi Kusama θα συνεχίσει να υπάρχει: γεμάτο χρώμα, πουά και την αίσθηση ότι το άπειρο δεν τελειώνει ποτέ.
Κεντρική φωτογραφία – Reuters
