Του Γιώργου Σανιδά
Τα πατριδωνυμικά επώνυμα είναι τύποι επιθέτων που φανερώνουν τον τόπο καταγωγής ενός ατόμου, συχνά λήγοντας σε -ιώτης, -ίτης, -έας, -ηνός, -ούδης κ.α.
Τα επώνυμα αυτά και για τη Σκιάθο καταγράφουν τη μετακίνηση πληθυσμών στην τοπική ιστορία, αποτελώντας ένα “χάρτη” καταγωγής των κατοίκων της. Και μην έχει κανείς την ψευδαίσθηση του αυτόχθονα Σκιαθίτη πάππου προς πάππου επειδή το επώνυμό του δεν εμπίπτει σ’ αυτό τον τύπο. Αρκεί να σκεφτεί πως το νησί σχεδόν ερημώθηκε μετά την κατάκτησή του απ’ τον Μπαρμπαρόσα το 1538 κι ύστερα ξανά το 200- 199 π. Χ από τον Φίλιππο τον Ε’ για να μη βρουν βοήθεια οι Ρωμαίοι που προέλαυναν τότε στην περιοχή. Nα σκεφτεί επίσης πως ο μεγαλύτερος κατά πολλούς Έλληνας της νεότερης ιστορίας μας, ο Καποδίστριας, ήταν ιταλικής καταγωγής (Capo d’Istria).
Άρα όλοι οι μακρινοί πρόγονοι όσων σήμερα αποτελούμε τους Σκιαθίτες, από κάπου έφτασαν κάποτε και κατοίκησαν στο νησί.
ΠΑΤΡΙΔΩΝΥΜΙΚΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΣΚΙΑΘΙΤΩΝ
Αλεξανδρίδης από Αλεξάνδρεια
Αγιομαμίτης απ’ τον Άγιο Μάμα Χαλκιδικής
Αγιώτης από την Αγιά της Θεσσαλίας
Αιβαλιώτης απ’ το Αϊβαλί
Βερβέρης από Βόρεια Αφρική
Βλάχος, Βλαχογιάννης…
Γουβιώτης από Γούβες Ευβοίας
Ζαγοριανός εκ Ζαγοράς του Πηλίου
Κορωνιός απ’ την Κορώνη Μεσσηνίας
Κωνσταντινίδης από Κων/πολη
Λαυκιώτης από το Λαύκο Πηλίου
Μανιάτης Μανιώτης από τη Μάνη
Μαντούδης απ’ το Μαντούδι Ευβοίας
Μιτζέλος απ’ τη Μιτζέλα του Πηλίου
Μεταξιώτης …
Μωραΐτης απ’ το Μυστρά
Μυτιληναίος…
Πολυγερινός …
Πλωμαρίτης…
Πρεβεζάνος…
Τουρναβίτης εκ Τυρνάβου
Υδραίος …
Εκ των πατριδωνυμικών επιθέτων λοιπόν προκύπτει πως η Σκιάθος κατοικείται κυρίως από γειτονικά μέρη όπως η Εύβοια , το Πήλιο και γενικότερα η Θεσσαλία, η Χαλκιδική κλπ. Κάποιοι έφτασαν εδώ από την Πελοπόννησο, όπως υποδηλώνουν και τα επώνυμα σε -οπουλος πχ. Λιακόπουλος (ο γιος του Ηλία) κλπ. Κάποιοι από άλλα νησιά όπως η Ύδρα και η Μυτιλήνη και κάποιοι ήρθαν από την Ήπειρο και πολλοί απ’ την Τουρκία. Καθώς γνωρίζουμε την εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων του 22 στο νησί. Επίσης, πολλοί σημερινοί κάτοικοι φέρουν ονόματα τουρκικής προέλευσης, πιθανόν λόγω της τουρκοκρατίας, όπως εκείνα που αρχίζουν από Καρα-( kara μαύρος) πχ : Καραθάνος, Καταστατήρας, Καρακούδας, Καρακίτσος, Καραμήτρος κλπ κι άλλοι το επίθετό τους συντίθεται από τουρκο-αραβική λέξη. Πχ: Κανταράκιας απ’ το kantar , Μουτζούρης απ’ το mucar (στάχτη), Τζούμας από το Cuma που σημαίνει «Παρασκευή», Ραγιάς απ’ το raya δηλαδή το κοπάδι, Χατζής απ’ το hacı -προσκυνητή κλπ, Ζεμπέκης απ’ το Zeybek κλπ, Γκιαουράκης τουρκοκρητικό κλπ
Στην ίδια κατηγορία έχουμε επίθετα λατινικής προέλευσης, πιθανόν λόγω της ενετοκρατίας στο νησί, όπως: Αρμαμέντος απ’ το armamenta =oπλισμός, Βιολέττας, Δολέττας, Καρπέτας, Μπαρέκος απ’ το barocco που θα πει αλλόκοτος, Ρήγας απ’ το λατινικό rex=βασιλιάς.
Συναντάμε ακόμα και επίθετα αρβανίτικης προέλευσης, ίσως από τους κλεφταρματωλούς που βρήκαν εδώ καταφύγιο κατά τα προεπαναστατικά χρόνια, όπως το Κόλιας Kolë (ή Nikollë), υποκοριστικό του Νικόλαος κλπ.
Τα Ζαμπούρας, Μπούρας, Μποροδήμος που βγαίνουν απ’ την αρβανίτικη λέξη burrë (ή burrei), που σημαίνει γενναίος άνδρας, μπορεί να είναι από τους Λιμνιώτες που εγκαταστάθηκαν στη Σκιάθο το 1784, κάτι το οποίο ξέρουμε τουλάχιστον για το Μπούρας αλλά και για τα Χειμώνας, Τρακόσας, Πολιτικάρης κλπ.
Είμαστε λοιπόν Σκιαθίτες,, απόγονοι ανθρώπων που έζησαν στο νησί, αλλά πιθανότατα έχουμε ρίζες σε διάφορους άλλους τόπους.
Ωστόσο, όλα τα παραπάνω με οδηγούν σε ένα τολμηρό συμπέρασμα που ίσως είναι είναι χρήσιμο στην σημερινή και στην αυριανή πολυπολιτισμική Σκιάθο: Σκιαθίτης, ή οτιδήποτε άλλο, δεν είναι αυτός που γεννήθηκε, ή μεγάλωσε ή κατάγεται από ένα τόπο, αλλά εκείνος που τον νοιώθει στα κατάβαθα της ψυχής του ως πατρίδα…
Πηγές:
Αντωνίου Φλ Κατσούρου Σκιαθιτών παρεγκώμια στα διηγήματα του Αλ. Παπαδιαμάντη
σελ 21-70 ΔΕΛΤΙΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Τόμος ΚΘ 1974
