Του Γιώργου Σανιδά
(στον μακαριστό λευίτη των Σποράδων π. Κων/νο Καλλιανό)
Ο γιατρός και λογοτέχνης με καταγωγή από τη Σκόπελο, Παύλος Νιρβάνας (1866-1937), φίλος των δύο Αλεξάνδρων και στον οποίο οφείλουμε την ιστορική φωτογραφία του Παπαδιαμάντη το 1906 στο καφενεδάκι της Δεξαμενής, υπήρξε πολυγραφότατος και υπηρέτησε σχεδόν όλα τα είδη του γραπτού λόγου.
Στις 15/5/1902 δημοσίευσε στα ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΑ (σελ. 8-17) το διήγημα ‘’ΑΝΤΡΟΓΥΝΟ’’ που το 1915 το συμπεριέλαβε στη συλλογή με τον τίτλο: «Το συναξάρι του παπα-Παρθένη κι’ άλλες νησιώτικες ιστορίες» που εξέδωσε ο οίκος ΦΕΞΗ.
Το συγκεκριμένο διήγημα είναι το μοναδικό στο έργο του που αναφέρεται ονομαστικά και στα τρία νησιά των Σποράδων στα οποία και είχε αδυναμία λόγω της καταγωγής του, παρότι έμενε στον Πειραιά.
«Το αντρόγυνο» συνθέτει τη συγκινητική ιστορία του Καπετάν-Μοναχάκη από τη Σκόπελο και της απόλυτης, σχεδόν ανθρώπινης σχέσης του, με το καράβι του, την «Αθηνά» που κατασκευάστηκε στη Σκιάθο από το γαμπρό του τον Γιαλή.
Η ευχή του πατέρα του να βρει ένα ταίρι για να ζήσουν αγαπημένοι και να πεθάνουν μαζί, χωρίς να γνωρίσουν χωρισμό, εκπληρώθηκε με την αγάπη του για το μπρίκι Αθηνά με το οποίο πέρασε όλη τη ζωή του ταξιδεύοντας.
Στο τελευταίο ταξίδι της επιστροφής από τη Μασσαλία, έρχονται αντιμέτωποι με μια λυσσασμένη καταιγίδα λίγο έξω απ’ την Αλόννησο. Παρά την εξάντληση ο Μοναχάκης αρνείται να εγκαταλείψει το καράβι. Η «Αθηνά» αντέχει και καταφέρνει να μπει πληγωμένη στο λιμάνι της Σκοπέλου ρυμουλκούμενη από το βαπόρι της γραμμής.
Πριν τον μεταφέρουν στο σπίτι, ο Μοναχάκης και η «Αθηνά» (που σαλεύει παραπονετικά στο νερό) ανταλλάσσουν ένα βουβό, ύστατο βλέμμα αποχαιρετισμού — μια «μεγάλη κουβέντα» ανάμεσα σε δύο συντρόφους που ξέρουν ότι δεν θα ξαναϊδωθούν.
Ο Μοναχάκης πεθαίνει στη στεριά και την ίδια ακριβώς ώρα η «Αθηνά» βουλιάζει μόνη της στο λιμάνι, επιβεβαιώνοντας ότι στο παράξενο αυτό «αντρόγυνο» δεν μπορούσε να ζήσει ο ένας χωρίς τον άλλον .
Πολλά τα μηνύματα του διηγήματος που θυμίζει ως προς την πλοκή, τις ιστορίες των δύο Αλεξάνδρων. Κρατάμε ένα σχετικό με το άρθρο: Η ιστορία των τριών γειτονικών νησιών των Β. Σποράδων είναι κοινή…






