Επιμέλεια-Πασχάλης Ι. Νικόλαος
SkiathosVoice.gr

Σκοτεινές γραμμές πάνω σε παγωμένους αμμόλοφους δημιουργούν μια εντυπωσιακή εικόνα, καθώς η άνοιξη αλλάζει το τοπίο κοντά στον βόρειο πόλο.
Κοιτάζοντας αυτή τη φωτογραφία του Άρη, είναι εύκολο να νομίσει κανείς ότι βλέπει δέντρα. Σκούρες γραμμές απλώνονται πάνω σε ένα ανοιχτόχρωμο τοπίο, σαν γυμνοί κορμοί μέσα στο χιόνι. Όσο περισσότερο την παρατηρείς, τόσο πιο έντονη γίνεται η εντύπωση ενός παράξενου δάσους.
Η εξήγηση βρίσκεται στην άμμο, στον πάγο και στις αλλαγές των εποχών. Οι γραμμές ακολουθούν τις πλαγιές των αμμόλοφων και έχουν σχηματιστεί από σκοτεινό υλικό που κατρακύλησε από ψηλότερα σημεία. Η φωτογράφιση από πάνω και η αντίθεση με τον φωτεινό πάγο δημιουργούν αυτή την ομοιότητα με δέντρα.
Τη λήψη έκανε στις 7 Απριλίου 2008 η κάμερα HiRISE, πάνω στο διαστημικό σκάφος Mars Reconnaissance Orbiter της NASA. Η περιοχή βρίσκεται κοντά στον βόρειο πόλο του πλανήτη. Η εικόνα παρουσιάστηκε από τη NASA το 2010 και εξακολουθεί να εντυπωσιάζει, καθώς αποτυπώνει μια πλευρά του Άρη που δύσκολα φανταζόμαστε.
Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει, πρέπει να γυρίσουμε στον αρειανό χειμώνα. Τότε οι θερμοκρασίες στις πολικές περιοχές πέφτουν τόσο πολύ, ώστε διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα παγώνει πάνω στο έδαφος. Ένα φωτεινό στρώμα ξηρού πάγου σκεπάζει τους αμμόλοφους και κρύβει τη σκοτεινή άμμο τους.
Με τον ερχομό της άνοιξης, ο Ήλιος αρχίζει να ζεσταίνει την επιφάνεια. Ο ξηρός πάγος περνά απευθείας από τη στερεή μορφή σε αέριο, μια διαδικασία που ονομάζεται εξάχνωση. Στο κάλυμμα ανοίγουν ρωγμές και το αέριο που διαφεύγει μπορεί να παρασύρει άμμο και σκόνη.
Καθώς το υλικό απελευθερώνεται και οι πλαγιές αποσταθεροποιούνται, η άμμος κατεβαίνει προς τα χαμηλότερα σημεία. Πάνω στον ανοιχτόχρωμο πάγο αφήνει σκοτεινές λωρίδες, άλλες λεπτές και άλλες πιο πλατιές. Από ψηλά, αυτές οι διαδρομές δίνουν την εντύπωση κορμών και κλαδιών.
Σε μια λεπτομέρεια της ίδιας λήψης, οι επιστήμονες αναγνώρισαν ακόμη και ένα μικρό σύννεφο σκόνης. Το σήκωσε υλικό που έπεφτε στην πλαγιά την ώρα της φωτογράφισης. Ανάμεσα στις σκοτεινές γραμμές διακρίνονται επίσης ρωγμές που χωρίζουν τον πάγο σε πολυγωνικά κομμάτια.
Οι ροζ και ανοιχτές αποχρώσεις βοηθούν να ξεχωρίζουν οι σχηματισμοί. Η συγκεκριμένη χρωματική απόδοση είναι ενισχυμένη, ώστε να φαίνονται καλύτερα οι διαφορές πάνω στην επιφάνεια. Αυτό χρειάζεται να το γνωρίζουμε όταν κοιτάζουμε διαστημικές εικόνες που συνδυάζουν μετρήσεις και ειδική επεξεργασία.
Για τους ερευνητές, το ενδιαφέρον συνεχίζεται και μετά τη φωτογραφία. Συγκρίνοντας λήψεις της ίδιας περιοχής σε διαφορετικές εποχές, παρακολουθούν πού άνοιξε μια ρωγμή, πού εμφανίστηκε φρέσκια άμμος και πόσο άλλαξε μια πλαγιά. Έτσι μαθαίνουν πώς ο εποχικός πάγος επηρεάζει το έδαφος.
Ο χειμώνας θα σκεπάσει ξανά τους αμμόλοφους και η επόμενη άνοιξη θα φέρει νέες μετακινήσεις υλικού. Οι σκοτεινές γραμμές μπορεί να αλλάξουν θέση και σχήμα. Το «δάσος» της φωτογραφίας είναι μια στιγμή μέσα σε αυτόν τον κύκλο, αποτυπωμένη από ένα σκάφος που περνούσε εκατοντάδες χιλιόμετρα ψηλότερα.






