Στατικός ηλεκτρισμός τον χειμώνα: τι αλλάζει στη φυσική του αέρα και γιατί «τρώμε» ηλεκτρικά χτυπήματα

Τον χειμώνα, πολλοί παρατηρούν ότι ένα απλό άγγιγμα σε μέταλλο, στο αυτοκίνητο ή ακόμη και σε άλλο άνθρωπο συνοδεύεται από ένα μικρό αλλά ενοχλητικό ηλεκτρικό «τζιζ». Το φαινόμενο αυτό δεν έχει καμία σχέση με το ηλεκτρικό ρεύμα του σπιτιού. Είναι καθαρή φυσική και ονομάζεται στατικός ηλεκτρισμός.

Τι είναι ο στατικός ηλεκτρισμός

Ο στατικός ηλεκτρισμός είναι η συσσώρευση ηλεκτρικού φορτίου στην επιφάνεια ενός σώματος.

Δεν υπάρχει συνεχής ροή ρεύματος, αλλά μεταφορά ηλεκτρονίων από το ένα υλικό στο άλλο, κυρίως λόγω τριβής.

Παραδείγματα καθημερινής τριβής:

Ρούχα που τρίβονται μεταξύ τους , παπούτσια που ακουμπούν στο έδαφος , σώμα που έρχεται σε επαφή με καναπέδες, καθίσματα, υφάσματα.
Ανάλογα με τα υλικά, το σώμα είτε χάνει είτε κερδίζει ηλεκτρόνια και φορτίζεται θετικά ή αρνητικά.

Γιατί το φορτίο «μένει» πάνω μας ;
Το κρίσιμο στοιχείο εδώ είναι η αγωγιμότητα του αέρα.
Ο αέρας δεν είναι καλός αγωγός. Όμως, όταν περιέχει υδρατμούς, η παρουσία νερού επιτρέπει στα ηλεκτρικά φορτία να διαφεύγουν αργά και ομαλά.

Όταν η υγρασία είναι χαμηλή:

• ο αέρας λειτουργεί σαν μονωτής

• τα φορτία δεν μπορούν να διαρρεύσουν

• συσσωρεύονται στην επιφάνεια του σώματος

Έτσι, το σώμα φορτίζεται χωρίς να το καταλαβαίνουμε.

Η στιγμή του «τζιζ»

Όταν ένα φορτισμένο σώμα ακουμπήσει:

• μέταλλο

• γείωση

• άλλο σώμα με διαφορετικό ηλεκτρικό δυναμικό

τότε το φορτίο εκτονώνεται απότομα.

Η εκφόρτιση αυτή διαρκεί ελάχιστα χιλιοστά του δευτερολέπτου, αλλά επειδή είναι στιγμιαία, γίνεται αντιληπτή σαν μικρό ηλεκτρικό σοκ.

Το ρεύμα είναι απειροελάχιστο και ακίνδυνο – αυτό που νιώθουμε είναι η απότομη αλλαγή, όχι η ένταση.

Γιατί το φαινόμενο είναι εντονότερο τον χειμώνα

Τον χειμώνα συνδυάζονται τρεις βασικοί φυσικοί παράγοντες:

1. Χαμηλή σχετική υγρασία

Ο ψυχρός αέρας συγκρατεί λιγότερους υδρατμούς από τον θερμό.

2. Θέρμανση εσωτερικών χώρων

Το καλοριφέρ και τα συστήματα θέρμανσης ξηραίνουν ακόμη περισσότερο τον αέρα μέσα στο σπίτι.

3. Αυξημένη τριβή από ρούχα

Χοντρά υφάσματα, συνθετικά υλικά και πολλά στρώματα ρούχων αυξάνουν τη μεταφορά ηλεκτρονίων.

Το αποτέλεσμα είναι ιδανικές συνθήκες για έντονο στατικό ηλεκτρισμό.

Έχει σχέση με την υγεία;

Ο στατικός ηλεκτρισμός από μόνος του δεν είναι επικίνδυνος.

Όμως οι συνθήκες που τον ευνοούν – δηλαδή ο πολύ ξηρός αέρας – έχουν επιπτώσεις:

• ξηραίνεται ο ρινικός βλεννογόνος

• μειώνεται η φυσική άμυνα του αναπνευστικού

• αυξάνεται η ευαισθησία σε ιούς και μικρόβια

Στα παιδιά αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• ξηρό βήχα

• ρινορραγίες

• ανήσυχο ύπνο

• συχνότερες ιώσεις

Πώς μειώνεται το φαινόμενο (φυσικά)

Η λύση είναι η αποκατάσταση της αγωγιμότητας του αέρα:

• σχετική υγρασία 40–50% στον χώρο

• μπολ με νερό κοντά στο καλοριφέρ

• στέγνωμα ρούχων μέσα στο σπίτι

• χρήση υγραντήρα

• λιγότερα συνθετικά υφάσματα

Η υγρασία δεν «εξαφανίζει» τον στατικό ηλεκτρισμό, αλλά επιτρέπει στο φορτίο να διαφεύγει σταδιακά, χωρίς απότομες εκκενώσεις.