Η εντυπωσιακή πανσέληνος, φορτωμένη με ιστορικούς μύθους αλλά και μια διάσημη παρερμηνεία, θα κοσμήσει τον ελληνικό ουρανό το βράδυ της Κυριακής 31 Μαΐου προς τα ξημερώματα της Δευτέρας 1ης Ιουνίου.
Σήμερα μας περιμένει ένα ιδιαίτερο ουράνιο υπερθέαμα, το περίφημο «Μπλε Φεγγάρι».
Η εντυπωσιακή πανσέληνος, φορτωμένη με ιστορικούς μύθους αλλά και μια διάσημη παρερμηνεία, θα κοσμήσει τον ελληνικό ουρανό το βράδυ της Κυριακής 31 Μαΐου προς τα ξημερώματα της Δευτέρας 1ης Ιουνίου. Πρόκειται για το φαινόμενο της «Μπλε Σελήνης», το οποίο ωστόσο κρύβει μερικές αστρονομικές εκπλήξεις που ανατρέπουν όσα νομίζουμε.
Για αρχή, το φεγγάρι δεν πρόκειται να αλλάξει χρώμα. Ο όρος δεν έχει καμία σχέση με την όψη του, αλλά με τον τρόπο που μετράμε τον χρόνο. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν δύο ορισμοί για τη Μπλε Σελήνη. Ο παραδοσιακός (εποχικός) αφορά την τρίτη πανσέληνο μιας εποχής του έτους που τυχαίνει να έχει συνολικά τέσσερις πανσελήνους αντί για τρεις. Ο δεύτερος ορισμός, ο οποίος προέκυψε από ένα μεταγενέστερο ερμηνευτικό λάθος αλλά σήμερα είναι πλήρως αποδεκτός, αφορά τη δεύτερη πανσέληνο που συμπίπτει μέσα στον ίδιο ημερολογιακό μήνα. Η πανσέληνος της 31ης Μαΐου ανήκει σε αυτή ακριβώς τη δεύτερη κατηγορία.
Μια Μπλε Σελήνη που είναι… Μικροσελήνη
Το αποψινό φαινόμενο παρουσιάζει διπλό ενδιαφέρον. Πέρα από τον τίτλο της Μπλε Σελήνης, το συγκεκριμένο φεγγάρι θα είναι και μια «μικροσελήνη». Αυτό συμβαίνει επειδή ο δορυφόρος της Γης θα βρίσκεται στο απόγειό του, δηλαδή στη μεγαλύτερη δυνατή απόσταση από τον πλανήτη μας (το ακριβώς αντίθετο από την περίφημη υπερπανσέληνο). Ως εκ τούτου, το φεγγάρι θα φαίνεται περίπου 7% μικρότερο από μια μέση πανσέληνο και έως 14% μικρότερο σε σχέση με μια υπερπανσέληνο.
Αν και οι αγγλόφωνοι χρησιμοποιούν τη φράση «once in a blue moon» για να περιγράψουν κάτι εξαιρετικά σπάνιο, αστρονομικά το φαινόμενο δεν είναι και τόσο αλλόκοτο. Ένας πλήρης σεληνιακός κύκλος διαρκεί 29,5 ημέρες, πράγμα που σημαίνει ότι οι 12 πανσέληνοι του έτους καλύπτουν 354 ημέρες. Οι 11 ημέρες που περισσεύουν μέχρι να συμπληρωθεί το ημερολογιακό έτος μαζεύονται και, περίπου κάθε δυόμισι χρόνια, δημιουργούν μια «σφήνα»: μια 13η πανσέληνο μέσα στην ίδια χρονιά, η οποία ονομάζεται Μπλε Σελήνη.
Λόγω αυτής της χρονικής διάρκειας, ο μόνος μήνας που δεν μπορεί ποτέ να φιλοξενήσει μια μηνιαία Μπλε Σελήνη είναι ο Φεβρουάριος των 28 ή 29 ημερών. Μάλιστα, όταν ο Φεβρουάριος δεν έχει καθόλου πανσέληνο, το φαινόμενο ονομάζεται «Μαύρη Σελήνη». Όσο για την επόμενη παραδοσιακή, εποχική Μπλε Σελήνη, αυτή θα αργήσει αρκετά, καθώς αναμένεται στις 21 Αυγούστου 2032.
Πού και πότε θα τη δούμε
Για τους λάτρεις της παρατήρησης στην Ελλάδα, η Μπλε Σελήνη θα φτάσει στο απόγειό της τα ξημερώματα της Δευτέρας 1ης Ιουνίου, στις 04:06 το πρωί. Το φεγγάρι θα κάνει την εμφάνισή του στον νυχτερινό ουρανό με κατεύθυνση προς τον Αντάρη, τον λαμπερό κόκκινο αστέρα που δεσπόζει στον αστερισμό του Σκορπιού, προτού συνεχίσει την τροχιά του προς τον αστερισμό του Οφιούχου.
Όταν το φεγγάρι έγινε πράγματι μπλε
Παρά το γεγονός ότι ο αστρονομικός όρος είναι μεταφορικός, η ιστορία έχει καταγράψει ελάχιστες περιπτώσεις όπου η Σελήνη άλλαξε όντως χρώμα εξαιτίας ακραίων γήινων φαινομένων. Το πιο διάσημο παράδειγμα σημειώθηκε το 1883, μετά την τρομακτική έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα στην Ινδονησία.
Η τέφρα που εκτοξεύθηκε έφτασε σε υψόμετρο 80 χιλιομέτρων στην ατμόσφαιρα. Τα μικροσκοπικά σωματίδια λειτούργησαν ως ένα τεράστιο φυσικό φίλτρο που μπλόκαρε το κόκκινο φως, με αποτέλεσμα οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο να βλέπουν για μήνες το φεγγάρι με μια απόκοσμη γαλαζοπράσινη απόχρωση. Αντίστοιχες, αν και μικρότερης κλίμακας, «κυριολεκτικά» μπλε σελήνες παρατηρήθηκαν μετά τις εκρήξεις των ηφαιστείων στο Αγίας Ελένης το 1980, στο Ελ Τσιτσόν το 1983 και στο Πινατούμπο το 1991.
Photo: Stefanie Godfried
