Του Γιώργου Σανιδά
Σε πολλούς εξοχικούς ναούς στο νησί συναντάμε, όπως και σε άλλα μέρη, πινάκια (πιατάκια) να κοσμούν τους εξωτερικούς τοίχους. Τα βλέπουμε στο Κάστρο και στους τρεις σωζόμενους ναούς του (του Χριστού, του Αγίου Νικολάου ζωγραφισμένα από τον Στέλιο Μαγαράκη γνωστό και σαν “ο αγγειογράφος της Κηφισιάς” και της Αγίας Μαρίνας), στην Παναγία Κουνίτρα, στον Αη- Γιάννη στον Πύργο, στην Παναγία Κεχριά κα..
Τα πιατάκια αυτά ήταν συνήθως τάματα των κατοίκων κατά τα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας κι έφτασαν να στολίζουν τα ξωκλήσια ως και τον 20ο αιώνα. Τα έφερναν οι θαλασσοδαρμένοι ναυτικοί απ’ τα ταξίδια τους ή έβγαιναν από το σεντούκι της προίκας των κοριτσιών για να προσφερθούν στους ναούς.
Ο λεπτολόγος Παπαδιαμάντης δεν έμεινε ασφαλώς ασυγκίνητος απ’ τα πανέμορφα διακοσμητικά πινάκια. Τα περιέγραψε με τον μοναδικό του τρόπο στο διήγημα Ἡ Γλυκοφιλοῦσα’’ :
” Ὁλόγυρα εἰς τοὺς τοίχους, ὑψηλὰ ἄνω τῶν ὑπερθύρων καὶ ὑπὸ τὰ γεῖσα τῆς στέγης, ὡραῖα μικρὰ πινάκια παλαιῶν χρόνων ἦσαν ἐγκολλημένα, σχηματίζοντα μέγαν σταυρὸν ἐπὶ τῆς χιβάδος τοῦ ἱεροῦ Βήματος πρὸς ἀνατολάς, μετὰ ὑποποδίου εἰς σχῆμα ἀνεστραμμένου .. Καὶ τὰ ὡραῖα παλαιὰ πιατάκια ἦσαν ὅλα χρωματιστά, γαλάζια καὶ ὑποπράσινα καὶ κιτρινωπὰ καὶ λευκά, μὲ κλαδάκια καὶ μὲ λούλουδα καὶ μὲ ἀνθρωπάκια καὶ μὲ πουλιά, φιλοκάλως καὶ κομψῶς διατεθειμένα, στίλβοντα εἰς τὸν ἥλιον, χάρμα τῶν ὀφθαλμῶν, κειμήλια ὑψηλὰ κείμενα, στερεὰ βαλμένα εἰς τὰς κόγχας των, ἀφελῆ ἀναθήματα, λείψανα παλαιῶν χρόνων, περισώσματα ἁρπαγῶν καὶ δῃώσεων παντοίων, ὀλιγώτερον φεῦ! ἀσφαλῆ ἀπὸ τῆς νεωτέρας ἀρχαιολογικῆς καὶ ἀρχαιοκαπηλικῆς μανίας. Καὶ ὁ ἁπλοῦς οὗτος στολισμὸς παρεῖχε μεγάλην χάριν, μεμειγμένην μὲ ἄρρητον τρυφερὸν θέλγητρον, εἰς τὸ μικρὸν βραχοφυτευμένον παρεκκλήσιον, ἐμπνέων εἰς τὸν ἐπισκέπτην μεγάλην ἐπιθυμίαν νὰ διασκελίσῃ τὸ κατώφλιον, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν πενιχρὸν ναΐσκον, ν᾽ ἀνάψῃ κηρίον, νὰ κάμῃ τὸν σταυρόν του, καὶ ν᾽ ἀσπασθῇ εὐλαβῶς τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς Γλυκοφιλούσης, τῆς ζωγραφισμένης παρειὰν μὲ παρειὰν μὲ τὸ πρόσωπον τοῦ ὑπερθέου καὶ ὑπερηγαπημένου Βρέφους της,”
Τα αναφέρει ακόμα σε δύο ποιήματά του όπου υμνεί την Παναγία.
Στο πρώτο για την πολιούχο του νησιού Παναγία Κουνίστρα γράφει:
”κ᾿ ἐσήκωσεν ὡραῖον λευκὸν ναόν,
ποὺ μὲ πιατάκια ἑλληνικὰ σοῦ στόλισε.”
Το δεύτερο υπάρχει στο ποίημα για την Παναγία Κεχριά στα πινάκια της οποίας θα αναφερθώ ξεχωριστά σε επόμενο αρθρίδιο…
