Του Γιώργου Σανιδά
Στο ποίημα του Παπαδιαμάντη που είναι αφιερωμένο στην Παναγία Κεχριά, οι σχετικοί με τα εντοιχισμένα πινάκια στίχοι αναφέρουν:
‘’Όλος ο ήλιος λάμπει στο θόλο του ωραίου ναού σου
με τα πιατάκια τα ποικιλμένα κι ευωδιάζ’ η μύρτος.. ‘’
Θα μιλήσουμε λοιπόν σήμερα ειδικά γι’ αυτά τα πιατάκια γιατί γνωρίζουμε πως πρόκειται για εφυαλωμένα πινάκια κι όχι απλά κεραμικά. Τα εφυαλωμένα (ή γυαλωμένα) πιάτα καλύπτονται από μια υαλώδη προστατευτική επίστρωση. Ο τρούλος της Κεχριάς λοιπόν φέρει κυλινδρικό τύμπανο με δεκατέσσερα παράθυρα και κοσμείται με δυο σειρές πολύχρωμων εφυαλωμένων πινακίων.
Όπως μας πληροφορεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Μαγνησίας που απεκατέστησε πρόσφατα το ναό, τα συγκεκριμένα πιατάκια είναι από τα περίφημα εργαστήρια της Νίκαιας (Iznik) της Τουρκίας και υποθέτω πως τοποθετήθηκαν κατά την ανακαίνιση του ναού το 1738 γιατί τότε ήταν και η περίοδος ακμής των εργαστηρίων.
Η λεία, υαλωμένη επιφάνεια των πιάτων λειτουργεί σαν μικρός καθρέφτης. Όταν οι ακτίνες του ήλιου πέφτουν πάνω στον τρούλο, τα πινάκια αντανακλούν το φως δίνοντας την ψευδαίσθηση πολύτιμων λίθων.
Η τέχνη των κεραμικών της Νίκαιας, έφτασε και στη Ρόδο από μια παρεξήγηση.
Κατά την περίοδο της Οθωμανοκρατίας, οι εύποροι Ρόδιοι καπετάνιοι και έμποροι αγόραζαν μαζικά τα αυθεντικά, πολύτιμα πιάτα από το Ιznik. Tα αρχοντικά σπίτια της Λίνδου, απέκτησαν ολόκληρους τοίχους μ’ αυτά τα εντυπωσιακά, γυαλιστερά πιάτα.
Όταν οι Ευρωπαίοι περιηγητές του 19ου αιώνα επισκέφθηκαν τη Λίνδο και είδαν τις τεράστιες αυτές συλλογές, πίστεψαν λανθασμένα ότι τα πιάτα κατασκευάζονταν τοπικά στο νησί. Αυτό διαδόθηκε παντού κι έτσι η τέχνη βρήκε έτοιμη ζήτηση και ήρθε επίσημα να ανθίσει στη Ρόδο το 1928, κατά την περίοδο της Ιταλοκρατίας όταν ιδρύθηκε το εργοστάσιο ICARO που έφτιαχνε πιστά αντίγραφα των κεραμικών Iznik. Μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, το εργοστάσιο πέρασε σε χέρια Ροδίων και μετονομάστηκε σε ΙΚΑΡΟΣ. Λειτούργησε με τεράστια επιτυχία μέχρι το 1988, εκπαιδεύοντας εκατοντάδες ντόπιους. τεχνίτες και καθιστώντας τη Ρόδο παγκόσμιο κέντρο παραγωγής καλλιτεχνικής κεραμικής.
Εκείνο βέβαια που έχει μεγαλύτερη αξία για τα πινάκια των ναών για τα οποία κάναμε αυτό το διήμερο μικρό αφιέρωμα, κι ίσως δεν θα το μάθουμε ποτέ, είναι η ιστορία που κρύβει το καθένα και αφορά τους ανθρώπους και τους λόγους που τα πρόσφεραν στους ταπεινούς ναούς…
