Με αφορμή την έκθεση “METABASIS” – Topos in Transition, που φιλοξενείται από τις 3 έως τις 10 Αυγούστου 2026 στο Αρχοντικό Βακράτσα στη Σκόπελο, υπό την αιγίδα του Δήμου Σκοπέλου, συναντήσαμε τον αρχιτέκτονα, φωτογράφο και εικαστικό Λευτέρη Πλαβό.
Η έκθεσή του δεν είναι μια φωτογραφική περιήγηση στο νησί. Είναι μια διαδρομή από την εικόνα προς τη μορφή, από την αρχιτεκτονική προς τη γεωμετρία, από την παρατήρηση προς την αφαίρεση. Οι φωτογραφίες λειτουργούν ως αφετηρία ενός δημιουργικού μετασχηματισμού, όπου ο χώρος αποδομείται και επανασυντίθεται, διατηρώντας πάντοτε ζωντανή τη μνήμη του τόπου. Με αφορμή αυτή τη νέα ενότητα έργων, συζητήσαμε μαζί του για τη φωτογραφία, την αρχιτεκτονική, τη γεωμετρία, τη Σκόπελο, αλλά και για εκείνο το αόρατο σημείο όπου η πραγματικότητα μετατρέπεται σε εικαστική εμπειρία.
-Η Σκόπελος είναι η αφορμή ή ο πρωταγωνιστής αυτής της έκθεσης; Τι ήταν αυτό που σας έκανε να στρέψετε στο βλέμμα πάνω σε αυτόν τον τόπο;
Η Σκόπελος υπήρξε η αφορμή, αλλά όχι ο προορισμός. Δεν με ενδιέφερε να αποτυπώσω, για ακόμη μία φορά, ένα πανέμορφο νησί – που η Σκόπελος είναι – ούτε να δημιουργήσω μια εικονογραφική αφήγηση. Με ενδιέφερε να παρατηρήσω τις σχέσεις που γεννιούνται μέσα στον χώρο. Σιγά – σιγά κατάλαβα ότι δεν φωτογράφιζα απλώς έναν τόπο. Φωτογράφιζα έναν τρόπο να τον βλέπω.
-Τι αναζητάτε κάθε φορά που σηκώνετε τη φωτογραφική μηχανή; Είναι μια εικόνα, μια ιστορία ή κάτι που δεν έχει ακόμη αποκτήσει μορφή;
Δεν αναζητώ το εντυπωσιακό. Αναζητώ εκείνη τη μικρή στιγμή όταν κάτι συνηθισμένο αποκαλύπτει μια διαφορετική τάξη πραγμάτων. Μπορεί να είναι μια σκιά, μια επιφάνεια που αντανακλά το φως, μια ανεπαίσθητη μετατόπιση μιας γραμμής ή μια λεπτομέρεια που οι περισσότεροι προσπερνούν χωρίς να τη δουν. Η φωτογραφία είναι για μένα η αρχή μιας διαδρομής. Δεν αποτελεί ποτέ το τέλος της.
-Πότε μια φωτογραφία παύει να είναι καταγραφή και γίνεται έργο τέχνης;
Όταν σταματά να περιγράφει αυτό που βλέπουμε και αρχίζει να αποκαλύπτει αυτό που δεν είναι άμεσα ορατό. Η φωτογραφία έχει τη μοναδική ικανότητα να συμπυκνώνει χώρο και χρόνο σε μία μοναδική στιγμή. Από εκεί και πέρα, η δημιουργική επεξεργασία δεν αλλοιώνει την πραγματικότητα. Τη μετασχηματίζει, ανοίγοντας νέες δυνατότητες ανάγνωσης και ερμηνείας.
-Ο τίτλος της έκθεσης είναι METABASIS. Τι σημαίνει για σας αυτή η «μετάβαση»; Είναι μετάβαση της εικόνας, του τόπου ή τελικά του ίδιου του βλέμματος;
Είναι όλα αυτά μαζί. Η εικόνα μεταβάλλεται, ο τόπος αποκτά μια νέα υπόσταση και τελικά μεταβάλλεται και ο ίδιος ο θεατής. Η μετάβαση δεν αφορά μόνο τα έργα, αφορά τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντί τους. Είναι μια διαδρομή από το προφανές προς το ουσιαστικό. Για μένα, όμως, η μετάβαση δεν είναι ένας προορισμός. Είναι η ίδια η δημιουργική διαδικασία. Αν σταματήσει η μετάβαση, σταματά και η ανάγκη να δημιουργήσω…
-Πώς συνυπάρχουν μέσα σας ο αρχιτέκτονας, ο φωτογράφος και ο εικαστικός; Ποιος από τους τρεις οδηγεί κάθε φορά το έργο;
Δεν λειτουργούν ξεχωριστά. Ο αρχιτέκτονας οργανώνει τον χώρο, ο φωτογράφος τον παρατηρεί και ο εικαστικός τον αποδομεί, για να τον συνθέσει εκ νέου. Ίσως τελικά να μην προηγείται κανένας. Συνομιλούν διαρκώς μεταξύ τους και το έργο γεννιέται μέσα από αυτή τη συνομιλία.
-Η γεωμετρία εμφανίζεται στα έργα σας όχι μόνο ως μορφή, αλλά σχεδόν ως τρόπος σκέψης. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς;
Η γεωμετρία είναι μια γλώσσα, δεν περιορίζει την ελευθερία της εικόνας. Αντίθετα, νομίζω, της επιτρέπει να αποκτήσει συνοχή. Μέσα από τις βασικές μορφές επιχειρώ να επιστρέψω στην ουσία των πραγμάτων, εκεί όπου το περιττό απομακρύνεται και παραμένουν μόνο οι σχέσεις. Ίσως γι αυτό οι γεωμετρικές φόρμες στα έργα μου δεν λειτουργούν ως διακοσμητικά στοιχεία, αλλά αποτελούν φορείς νοήματος.
-Τα έργα σας κινούνται συνεχώς ανάμεσα στην αναπαράσταση και την αφαίρεση. Είναι η αφαίρεση μια διαδικασία απομάκρυνσης στοιχείων ή ένας τρόπος να φτάσετε πιο κοντά στην ουσία των πραγμάτων;
Για μένα η αφαίρεση δεν σημαίνει απλά «αφαιρώ», σημαίνει κυρίως «αποκαλύπτω». Απομακρύνω ό, τι αποσπά την προσοχή, ώστε να αναδειχθούν οι δομές, οι εντάσεις, οι
ισορροπίες και οι σιωπές που ήδη υπάρχουν μέσα στην εικόνα. Η αφετηρία αυτής της σκέψης γεννήθηκε μέσα από την περιπλάνησή μου στη Χώρα της Σκοπέλου. Περπατώντας στα λιθόστρωτα καλντερίμια, ανάμεσα στις διαδοχικές φυγές, στις σκάλες και στις αυλές, ένιωθα πως δεν μετακινούμουν μόνο στον χώρο, αλλά και στον χρόνο. Ήταν σαν να συνομιλούσαν ταυτόχρονα το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του τόπου. Αυτή η εμπειρία πέρασε σχεδόν αβίαστα μέσα σε αυτά τα έργα μου.
-Παρότι ο άνθρωπος σχεδόν απουσιάζει από τις εικόνες σας, η παρουσία του γίνεται έντονα αισθητή μέσα από τα ίχνη που αφήνει στον χώρο. Είναι τελικά τα ίχνη πιο αποκαλυπτικά από την ίδια την ανθρώπινη μορφή;
Πιστεύω πως ναι. Τα ίχνη συχνά αφηγούνται περισσότερα από μια άμεση απεικόνιση. Μπορούμε να μιλήσουμε για την ανθρώπινη παρουσία με μεγαλύτερη διεισδυτικότητα, μεγαλύτερη εσωτερική δύναμη αλλά και διακριτικότητα, παραμένοντας εντελώς μέσα στην απουσία της! Μερικές φορές η απουσία γίνεται πιο εύγλωττη από την ίδια την παρουσία.
-Πιστεύετε ότι βλέπουμε τον κόσμο όπως πραγματικά είναι ή όπως έχουμε μάθει να τον βλέπουμε; Και μπορεί η τέχνη να αλλάξει αυτό το βλέμμα;
Νομίζω ότι βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τις εμπειρίες, τις μνήμες, την παιδεία και τη συναισθηματική μας φόρτιση-κατάσταση κάθε στιγμής. Η τέχνη δεν έρχεται να δώσει απαντήσεις. Έρχεται να μετακινήσει λίγο το βλέμμα, να δημιουργήσει ένα μικρό ρήγμα στη βεβαιότητα του οικείου, αν βέβαια υπάρχει ακόμη κάτι πραγματικά οικείο στη σύγχρονη
ζωή. Αν ο θεατής φύγει βλέποντας τον κόσμο έστω και λίγο διαφορετικά, τότε αισθάνομαι ότι το έργο έχει πετύχει τον σκοπό του.
-Όταν ο επισκέπτης φύγει από την έκθεση, ποια θα θέλατε να είναι η μία εικόνα, η μία σκέψη ή το ένα συναίσθημα που θα συνεχίσει να τον συνοδεύει;
Δεν θα ήθελα να θυμάται ένα συγκεκριμένο έργο. Θα ήθελα να πάρει μαζί του μια διαφορετική ματιά απέναντι στον χώρο που τον περιβάλλει. Να συνειδητοποιήσει ότι ακόμη και ο πιο γνώριμος τόπος μπορεί να διαβαστεί με αμέτρητους τρόπους και να αποτελέσει την αφετηρία μιας νέας δημιουργικής εμπειρίας. Αν, μετά την έκθεση, κοιτάξει έναν γνώριμο δρόμο, ένα σπίτι ή μια γωνιά της πόλης του σαν να τα αντικρίζει για πρώτη φορά, τότε η “Metabasis” θα έχει αποκτήσει πραγματικό νόημα για μένα.
-Υπάρχει ακόμη κάτι στη Σκόπελο που δεν έχετε καταφέρει να φωτογραφίσετε;
Ναι. Και ελπίζω να υπάρχει πάντα. Δεν είναι ένα συγκεκριμένο τοπίο ή ένα κτίριο, αλλά εκείνη η σπάνια στιγμή όπου ο χώρος αποκτά μια απρόσμενη ερμηνεία και συγκίνηση. Είναι η συνάντηση του φωτός, της μνήμης και του χρόνου, που δεν προγραμματίζεται ούτε επαναλαμβάνεται. Ίσως γι αυτό επιστρέφω διαρκώς στη Σκόπελο. Γιατί κάθε τόπος διατηρεί πάντοτε ένα μέρος του αθέατο. Θα ήθελα, βέβαια, να φωτογραφίσω περισσότερα εσωτερικά σπιτιών και τους ανθρώπους τους. Γιατί, τελικά, ο τόπος ολοκληρώνεται μέσα από εκείνους που τον κατοικούν.
e-thessalia.gr
