Του Γιώργου Σανιδά
Έχουμε ξαναγράψει πως αν δεν υπήρχε ο Μωραϊτίδης δίπλα του, όταν ο Παπαδιαμάντης πήγε στην Αθήνα για να σπουδάσει, ίσως ποτέ του να μην έμπαινε στον κόσμο των εφημερίδων όπου του δόθηκε η ευκαιρία να δημοσιεύσει τα έργα του και να γίνει γνωστός. Ακόμα κι αν ασχολιόταν με τη συγγραφή στην πορεία της ζωής του, εφόσον κρατούσε τα έργα στο μπαούλο , αποκλείεται να ήταν τόσα σε όγκο και τέτοιας ποιότητας… κι αν τελικά σώζονταν, κανείς δεν μπορεί να ξέρει σε τι χέρια θα πέφταν…
Ο Παπαδιαμάντης από την ηλικία των 17 ετών, δοκίμασε το 1868, όπως σημείωσε στο σύντομο αυτοβιογραφικό του το 1901, να γράψει μυθιστόρημα. Παράλληλα, όπως αναφέρει, ‘’ἔγραφα στίχους, καὶ ἐδοκίμαζα νὰ συντάξω κωμῳδίας΄΄….
Το 1874, σε ηλικία 23 ετών, κατά τη διάρκεια της εγγραφής του στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, έγραψε το πρώτο του αριστουργηματικό ποίημα, το οποίο ήταν αφιερωμένο στη μητέρα του και είναι γνωστό ως ‘’Το σκοτεινό τρυγόνι΄΄, χωρίς και πάλι να το δημοσιεύσει.
Αμφιβάλλω αν, με την απίστευτη φυσική συστολή του, θα τολμούσε ποτέ να δημοσιεύσει οτιδήποτε οπουδήποτε. Ως το 1879 προσπαθούσε απλά να επιβιώσει στην Αθήνα παραδίδοντας ιδιαίτερα μαθήματα, να τελειώσει τη φιλοσοφική -που δεν την τέλειωσε- και να μάθει μόνος του ξένες γλώσσες. Όμως το 1879, όταν ήταν δηλαδή 28 χρονών, ο καλός του φύλακας άγγελος, ο Μωραϊτίδης, τον έφερε σε επαφή με τον καταξιωμένο στην Πόλη δημοσιογράφο Βλάση Γαβριηλίδη.
Όταν γνώρισε τον Γαβριηλίδη, του έδωσε να διαβάσει το πρώτο του ολοκληρωμένο μυθιστόρημα τη Μετανάστιδα κι εκείνος ενθουσιάστηκε και το έστειλε στον ‘’Νεολόγο’’ της Κων/πολης για να το δημοσιεύσει σε συνέχειες, εξασφαλίζοντάς του μάλιστα ένα σεβαστό ποσό που το είχε τόσο ανάγκη…
Ο ΄΄Νεολόγος’’ (1867-1897) είχε προέλθει απ’ τη συγχώνευση της εφημερίδας ‘’Ομόνοια’’, στην οποία είχε διατελέσει διευθυντής ο Γαβριηλίδης και του ‘’Νεολόγου της Ἀνατολής’’ του Σταύρου Βουτυρά.
Ο Γαβριηλίδης εκείνη τη χρονική περίοδο συγκατοικούσε με τον Μωραϊτίδη στην Αθήνα, με τον οποίο είχαν γνωριστεί πολύ πρωτύτερα στον Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσός και ετοιμάζονταν να εκδώσουν μαζί τη σατυρική εφημερίδα ‘’Μη χάνεσαι’’ όπως και έκαναν , όπου πήγε ως μόνιμος συνεργάτης ο Παπαδιαμάντης το 1882 δημοσιεύοντας τους ‘’Εμπόρους των Εθνών’’.
Προηγουμένως ο Μωραϊτίδης, το 1880, σύστησε τον Παπαδιαμάντη και στον εκδότη Δημήτρη Κορομηλά κι εκείνος τον προσέλαβε ως μεταφραστή στην καθημερινή ‘’Εφημερίδα’’, όπου και δημοσίευσε το 1884 το πρώτο του διήγημα ‘’Το χριστόψωμο’’ και την ίδια χρονιά άρχισε να δημοσιεύει τη ‘’Γυφτοπούλα’’ στην ‘’Ακρόπολη’’ του Γαβριηλίδη που ήταν το επόμενο εκδοτικό του βήμα μετά το εβδομαδιαίο ‘’Μη χάνεσαι’’…
Κάπως έτσι λοιπόν ο Μωραϊτίδης άνοιξε τα φτερά της συγγραφής στον Παπαδιαμάντη για να πετάξει στην κορυφή των ελληνικών γραμμάτων, όπως γνωρίζουν και αποδέχονται οι περισσότεροι μέχρι και σήμερα…
φωτογραφία- ζωγραφική του Babis Pilarinos
