Επιμέλεια-Πασχάλης Ι. Νικόλαος
SkiathosVoice.gr

Το παρατηρητήριο της NASA επανεισήλθε στην ατμόσφαιρα στις 4 Νοεμβρίου. Η ταχύτητα με την οποία εντόπιζε σύντομες κοσμικές εκρήξεις άλλαξε τον τρόπο που τις μελετούν οι αστρονόμοι.
Στις 4 Νοεμβρίου, στις 14:39 ώρα Ελλάδας, το διαστημικό παρατηρητήριο Neil Gehrels Swift επανεισήλθε στην ατμόσφαιρα πάνω από την περιοχή της Βόρειας Σουμάτρας, στην Ινδονησία. Είχαν περάσει σχεδόν 22 χρόνια από την εκτόξευσή του, τον Νοέμβριο του 2004. Στην αποστολή του είχε να λύσει ένα πρόβλημα που ακούγεται απλό. Πώς στρέφεις ένα τηλεσκόπιο προς μια έκρηξη που μπορεί να διαρκέσει μόλις λίγα δευτερόλεπτα;
Οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα είναι από τα πιο ισχυρά φαινόμενα που παρατηρούμε στο Σύμπαν. Οι ακτίνες γάμμα είναι φως πολύ υψηλής ενέργειας, έξω από το φάσμα που αντιλαμβάνεται το μάτι. Μια τέτοια έκρηξη μπορεί να εμφανιστεί σε μια περιοχή του ουρανού που κανένα επίγειο τηλεσκόπιο δεν παρακολουθεί εκείνη τη στιγμή. Καθώς η πρώτη λάμψη σβήνει, μένει συχνά ένα πιο αχνό σήμα που μπορεί να παρατηρηθεί σε άλλα είδη φωτός. Όσο νωρίτερα αρχίσει αυτή η παρατήρηση, τόσο περισσότερες πληροφορίες διασώζονται.
Το Swift είχε όργανο που παρακολουθούσε μεγάλη περιοχή του ουρανού για να εντοπίζει την αρχική έκρηξη. Μόλις προσδιόριζε τη θέση της, το σκάφος μπορούσε να στραφεί γρήγορα προς το σημείο για να το εξετάσει με τα άλλα όργανά του, στις ακτίνες Χ και στο υπεριώδες ή ορατό φως. Η θέση διαβιβαζόταν και στη Γη. Έτσι, ομάδες με επίγεια τηλεσκόπια μπορούσαν να συμμετάσχουν στην παρατήρηση όσο το φαινόμενο εξελισσόταν.
Αυτός ο συντονισμός είχε αξία επειδή κάθε μέτρηση απαντούσε σε διαφορετική ερώτηση. Η αρχική λάμψη έδειχνε ότι κάτι εξαιρετικά ισχυρό είχε συμβεί. Οι παρατηρήσεις που ακολουθούσαν βοηθούσαν να βρεθεί ο γαλαξίας όπου σημειώθηκε η έκρηξη και να διερευνηθεί τι την προκάλεσε. Ανάλογα με την περίπτωση, οι αστρονόμοι εξετάζουν φαινόμενα όπως η κατάρρευση ενός μεγάλου άστρου ή η συγχώνευση συμπαγών σωμάτων, όπως δύο αστέρων νετρονίων.
Η επανείσοδος συνδέεται με τη σταδιακή πτώση του ύψους της τροχιάς. Ακόμη και ψηλά πάνω από τη Γη υπάρχει αραιό αέριο. Η αντίσταση που ασκεί μειώνει σιγά σιγά την ενέργεια της τροχιάς. Η πυκνότητα των ανώτερων στρωμάτων της ατμόσφαιρας μεταβάλλεται, μεταξύ άλλων, με την ηλιακή δραστηριότητα. Η πορεία του Swift προς την επανείσοδο χρησιμοποιήθηκε και ως περίπτωση μελέτης για τα μοντέλα που υπολογίζουν αυτή την πυκνότητα.
Τα δεδομένα του τηλεσκοπίου παραμένουν διαθέσιμα για ανάλυση. Σε ένα αρχείο που καλύπτει τόσο μεγάλο διάστημα, οι αστρονόμοι μπορούν να συγκρίνουν πολλές εκρήξεις που καταγράφηκαν με τα ίδια όργανα. Μπορούν επίσης να επιστρέφουν σε παλιές παρατηρήσεις όταν μια νέα μέτρηση γεννά διαφορετικό ερώτημα. Η δυνατότητα να εντοπίζεται ένα σύντομο γεγονός και να κινητοποιούνται γρήγορα άλλα τηλεσκόπια είναι ίσως η πιο πρακτική κληρονομιά της αποστολής.






