Επιμέλεια-Πασχάλης Ι. Νικόλαος
SkiathosVoice.gr

Ερευνητές δοκίμασαν τμήματα DNA μιας ανεμώνης σε έμβρυα ψαριού. Κάποια λειτούργησαν εκεί, παρότι οι δύο εξελικτικές γραμμές χωρίστηκαν πριν από εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια.
Μια θαλάσσια ανεμώνη έχει στόμα, πλοκάμια και σώμα που μοιάζει με μικρό σάκο. Ένα ψάρι έχει κεφάλι, ουρά και σπονδυλική στήλη. Κι όμως, σ’ ένα εργαστήριο, ορισμένα κομμάτια DNA της ανεμώνης μπόρεσαν να λειτουργήσουν μέσα σε έμβρυα ψαριού. Η ομάδα της Ιρίνα Κοζμίκοβα, στο Ινστιτούτο Μοριακής Γενετικής της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών, χρησιμοποίησε αυτό το πείραμα για να εξετάσει πόσο παλιοί είναι μερικοί από τους μηχανισμούς που δίνουν μορφή στα ζώα. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στις 6 Νοεμβρίου και το ινστιτούτο παρουσίασε τα ευρήματα στις 13 Νοεμβρίου.
Οι οδηγίες που λένε πού και πότε
Στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης, τα κύτταρα του εμβρύου πολλαπλασιάζονται και αρχίζουν να ακολουθούν διαφορετικές πορείες. Για να σχηματιστούν ιστοί στις κατάλληλες θέσεις, τα γονίδια πρέπει να ενεργοποιηθούν στον σωστό τόπο και χρόνο. Στο DNA υπάρχουν περιοχές που βοηθούν να ρυθμιστεί ακριβώς αυτό. Μπορούμε να τις φανταστούμε σαν διακόπτες που λειτουργούν μόνο όταν βρεθούν μπροστά στα κατάλληλα σήματα του κυττάρου.
Αυτούς τους διακόπτες έψαξε η ομάδα στη μικρή ανεμώνη Nematostella vectensis. Οι επιστήμονες πήραν επιλεγμένες ρυθμιστικές αλληλουχίες της και τις δοκίμασαν σε έμβρυα ζεβρόψαρου, ενός είδους που χρησιμοποιείται συχνά στην έρευνα. Κάποιες από τις αλληλουχίες ενεργοποίησαν μετρήσιμο σήμα σε συγκεκριμένες θέσεις στο έμβρυο του ψαριού. Το τεστ έδειξε ότι τα κύτταρα του ψαριού μπορούσαν ακόμη να ανταποκριθούν σε ορισμένες οδηγίες από ένα ζώο με πολύ διαφορετική εμφάνιση.
Τι μας λέει μια δοκιμή σε δύο διαφορετικά ζώα
Η ανεμώνη ανήκει στα κνιδόζωα, την ίδια μεγάλη ομάδα με τις μέδουσες και τα κοράλλια. Το ψάρι ανήκει στα ζώα με αμφίπλευρη συμμετρία, όπως κι εμείς. Επειδή οι δύο γραμμές έχουν τόσο μακρινή συγγένεια, μια λειτουργική ομοιότητα ανάμεσά τους μπορεί να διατηρεί κάτι από τον κοινό τους πρόγονο. Η ερμηνεία που προτείνουν οι ερευνητές είναι ότι μέρος του μηχανισμού οργάνωσης του εμβρύου υπήρχε ήδη προτού χωριστούν αυτές οι γραμμές και συνέχισε να αλλάζει χωριστά στην καθεμία.
Το πείραμα αφορά συγκεκριμένα τμήματα του DNA. Από αυτά μπορούμε να μάθουμε ποιες λειτουργίες διατηρήθηκαν, αλλά η εμφάνιση του κοινού προγόνου και το πλήρες σύνολο των οδηγιών του παραμένουν ανοιχτά ερωτήματα. Η ίδια η ανεμώνη έχει πίσω της εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης. Όσα βλέπουμε σήμερα στο σώμα της είναι αποτέλεσμα και της δικής της διαδρομής.
Στην πράξη, η σύγκριση δίνει στους βιολόγους έναν τρόπο να ξεχωρίσουν ποιες οδηγίες μοιράζονται πολλά ζώα και ποιες πήραν διαφορετική μορφή στην πορεία. Το ερώτημα που μπορεί να εξετάσει τώρα μια επόμενη μελέτη είναι συγκεκριμένο: ποια κύτταρα ανταποκρίνονται στις ίδιες οδηγίες σε περισσότερα είδη και σε ποιο στάδιο της ανάπτυξης αρχίζουν να διαφέρουν;






