Του Γιώργου Σανιδά
αφιερώνεται σε Duncan M. Witt
Ο Αναγνώστης Μπονάκης γεννήθηκε το 1785 στο Κάστρο και πέθανε το 1872 στη Χώρα της Σκιάθου. Έζησε δηλαδή στα ταραγμένα χρόνια της ελληνικής Επανάστασης κι ανάμεσα στο παλιό και το καινούργιο χωριό της Σκιάθου.
Άσκησε το επάγγελμα του κτηματία και πριν το 21, εντάχθηκε στη Φιλική Εταιρεία μαζί με τον σπουδαίο σκιαθίτη λόγιο Επιφάνιο Δημητριάδη (1760-1826)
Το καλοκαίρι του 1821, όταν κατέρρευσε από τον Δράμαλη η Επανάσταση στο Πήλιο στις 7/5ου, πολλοί επαναστάτες για να σωθούν πέρασαν στη Σκιάθο, όπως και ο αρχηγός τους κληρικός και Δάσκαλος του Γένους, Άνθιμος Γαζής. Εκεί όμως κινδύνευσε η ζωή του απ’ τους δικούς του ανθρώπους, λόγω της έριδας που ξέσπασε μετά την αποτυχία της Επανάστασης, και σώθηκε χάρη στη φυγάδευσή του Απ’ τον Αναγνώστη Μπονάκη.
Η πολιτική του δράση ξεκίνησε το 1827 όταν εκπροσώπησε τη Σκιάθο ως πληρεξούσιος στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση Τροιζήνας και αργότερα στη Συνέλευση του Άργους το 1829, των Συνταγματικών το 1831 όπως και της Πρόνοιας το 1832.
Από το 1829 ως το 1831 και από το 1833 ως το 1835 εκλέχτηκε δημογέροντας ασκώντας διοικητικά και αστυνομικά καθήκοντα στο νησί. Μαζί με τους άλλους προκρίτους του Κάστρου ήρθε αντιμέτωπος με την πειρατεία που ακόμα μάστιζε το Αιγαίο, μα και με το ασύλληπτο προσφυγικό κύμα των κυνηγημένων απ’ τους Τούρκους, Ελλήνων, που κατέκλεισε το νησί.
Πέντε χρόνια μετά την μετεγκατάσταση των κατοίκων στη σημερινή πόλη, ψηφίστηκε ως ο πρώτος δήμαρχος της Σκιάθου για το διάστημα 1835-1837 με εξαμελες ΔΣ, και στη συνέχεια επαναψηφίστηκε μέχρι το 1841 με δωδεκαμελές ΔΣ.
Στην καινούργια πόλη ανεγέρθησαν 500 σπίτια, ο δήμαρχος έφτιαξε μαζί με τους κατοίκους την εκκλησία της Παναγίας Λιμνιάς, αλλά δεν υπήρχαν δρόμοι, νερό, γεφύρια, σχολείο, γιατρός, ούτε καν νεκροταφείο. Αντίθετα, θέριζε η πανώλη με τους αρρώστους να στοιβάζονται στα ‘’παλούκια΄΄, όπως ονόμαζαν τα ελεεινά παραπήγματα στο Μπούρτζι όπου τους είχαν σε καραντίνα. Απαιτήθηκε λοιπόν να γίνει λοιμοκαθαρτήριο στον Αη- Γιώργη, όπως και έγινε, με τα έσοδά του να διατίθενται στη συνέχεια για την ανέγερση του πρώτου διδακτηρίου στο χωριό.
Έτσι ο πρώτος δήμαρχος βρέθηκε αντιμέτωπος μ’ όλα αυτά και το έργο του υπήρξε πραγματικά τιτάνιο.
Ο Μπονάκης, ελλείψει κοινοτικών πόρων, πρόσφερε την αντιμοισθία του για να πληρωθεί ο δημοδιδάσκαλος του σχολείου και προσέφυγε με το ΔΣ το 1839 σε μια παράλογη απόφαση, αν δεν λάβει κανείς υπόψη όλα τα παραπάνω. Η Σκιάθος τότε ζήτησε, προκειμένου να λάβει την εύνοια της Πολιτείας, να ονομάσει το μοναδικό οικισμό της ‘’Αμαλία’’, προς τιμή της συζύγου του Όθωνα, αλλά, ευτυχώς, το αίτημα δεν έγινε δεκτό.
Εκτός από δήμαρχος, ο Μπονάκης διετέλεσε το 1835, 1852 και το 1867, επαρχιακός σύμβουλος, ενώ το 1852 διορίστηκε και Έπαρχος Ξηροχωρίου (σημερινή Ιστιαία Εύβοιας).
Ο Αναγνώστης Μπονάκης υπήρξε αναμφισβήτητα μία από τις πιο εξέχουσες ιστορικές προσωπικότητες του νησιού με πλούσια δράση και σημαντικό έργο για τον τόπο του. Θεωρείται δε ως ο θεμελιωτής της αυτοδιοικητικής ιστορίας της Σκιάθου.
Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης τον αναφέρει στη ‘’Φόνισσα’’ με το όνομα Αναγνώστης Μπενίδης. Γράφει χαρακτηριστικά:
‘’Ὁ κ. Μπενίδης ἦτον εἰς τὸν καιρόν του τὸ σημαντικώτερον πρόσωπον τοῦ τόπου του. Εἶχε διατελέσει δημογέρων πρὸ τοῦ Ἀγῶνος, πληρεξούσιος εἰς τὰς πρώτας Συνελεύσεις Τροιζῆνος, Προνοίας, Ἄργους, κτλ., δήμαρχος πρὸ τοῦ Συντάγματος. Εἶτα μετὰ τὸ Σύνταγμα διετέλεσεν ὡς ἀνώτερος ὑπάλληλος εἰς πολλὰ μέρη…’’
Mας πληροφορεί επίσης πως ήταν ‘’ἄτεκνος, εἶχε λάβει ὡς ψυχοκόρην τὴν Μαρούσαν… Ἑβραιοπούλαν, ἢ κατ᾽ ἄλλους Τουρκοπούλαν, εἶχε προσλάβει εἰς ἡλικίαν σχεδὸν βρεφικήν, καὶ τὴν εἶχε βαπτίσει.
Εἶτα, ὅταν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὡς συνταξιοῦχος ἀπεσύρθη εἰς τὸν τόπον του, τὴν ὑπάνδρευσε μ᾽ ἕνα ἀνεψιόν του…’’. Στο σπίτι της Μαρούσας που το είχε πάρει προίκα απ’ τον Μπονάκη, κατέφυγε η Φραγκογιαννού…
Αλλά ας επανέλθουμε στον κυρ- Αναγνώστη του οποίου το σπίτι σώζεται ως εκ θαύματος, αν και ερείπιο, στη γραφική συνοικία Πλάκες. Το εντοπίσαμε χάρη στην υπόδειξη των σημερινών γειτόνων του, της οικογένειας Witt, που έχει αποκτήσει το παρακείμενο σπίτι του Αιγιαλέα Κανταράκια στην τοιχοποιία του οποίου βρέθηκαν τα Οθωμανικά σπαράγματα που σημειώσαμε σε προηγούμενο άρθρο. Σ’ αυτούς λοιπόν τους φιλόξενους αλλοδαπούς κατοίκους της σύγχρονης Σκιάθου, οφείλεται η σύνταξή του, γι’ αυτό και τους αφιερώνω το παρόν άρθρο…
Όσο για το ετοιμόρροπο παραδοσιακό και παμπάλαιο σκιαθίτικο σπίτι του Μπονάκη στις Πλάκες με το μικρό χαγιάτι και τη σκαλίτσα στο πλάι, μακάρι να το διέσωζε κάποιος. Σε κάθε περίπτωση όμως είναι επικίνδυνη για τους περαστικούς στο στενό σοκάκι μπροστά του, η διατήρησή του ερειπίου στη σημερινή του κατάσταση…
